નવી દિલ્હી/ન્યુયોર્ક: વિશ્વભરના મોટા શહેરો હાલ ઉંદરોની વધતી વસ્તી સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે. તાજેતરના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે આબોહવા પરિવર્તનને કારણે વધતું તાપમાન અને ગીચ શહેરીકરણ આ સમસ્યાના મુખ્ય કારણો છે. ગરમ હવામાન ઉંદરોના પ્રજનન કાળને લંબાવી રહ્યું છે, જ્યારે શહેરોનો કચરો તેમને ખોરાક પૂરો પાડે છે. 

આ ઉપદ્રવને રોકવા માટે, ન્યુયોર્ક જેવા શહેરો ઝેરને બદલે ઉંદર ગર્ભનિરોધક (ફર્ટિલિટી કંટ્રોલ) જેવી નવી પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે, જ્યારે એશિયાના કેટલાક ભાગોમાં જૈવિક નિયંત્રણનો પણ પ્રયોગ થઈ રહ્યો છે.

વિગતવાર જોઈએ તો સમગ્ર વિશ્વના મહાનગરો, પછી તે અમેરિકા હોય, યુરોપ હોય કે એશિયા, એક અણધાર્યા દુશ્મન સામે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે: ઉંદરો. તાજેતરના ડિજિટલ મીડિયા અહેવાલો અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોએ પુષ્ટિ કરી છે કે શહેરી વિસ્તારોમાં ઉંદરોની વસ્તીમાં વિસ્ફોટક વધારો થયો છે, જે જાહેર આરોગ્ય અને અર્થતંત્ર માટે મોટો ખતરો બની ગયો છે.

એક અગ્રણી વિજ્ઞાન પત્રિકામાં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ મુજબ, આ સમસ્યાના મૂળમાં બે મુખ્ય કારણો છે. પ્રથમ, આબોહવા પરિવર્તન (ક્લાયમેટ ચેન્જ). પૃથ્વીનું તાપમાન વધવાને કારણે, ખાસ કરીને શિયાળો હળવો રહેવાથી, ઉંદરોને આખું વર્ષ સક્રિય રહેવા અને પ્રજનન કરવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ મળી રહ્યું છે. 

બીજું કારણ અનિયંત્રિત શહેરીકરણ (અર્બનાઇઝેશન) છે. શહેરો જેટલા વધુ ગીચ બની રહ્યા છે, તેટલો વધુ ખોરાકનો કચરો પેદા થાય છે, જે ઉંદરો માટે ખોરાકનો અખૂટ સ્ત્રોત બને છે.

અમેરિકાના ન્યુયોર્ક અને શિકાગો જેવા શહેરો આ સમસ્યાથી ત્રસ્ત છે. ત્યાંની સ્થાનિક સરકારોએ સ્વીકાર્યું છે કે ઉંદરોની વસ્તી નિયંત્રણ બહાર જઈ રહી છે. આ જ પરિસ્થિતિ એશિયાના ઘણા ગીચ શહેરો અને ઓસ્ટ્રેલિયાના કેટલાક ભાગોમાં પણ જોવા મળી રહી છે.

પરંપરાગત રીતે, ઉંદરોને મારવા માટે ઝેર (રોડેન્ટિસાઇડ)નો ઉપયોગ થતો હતો. પરંતુ, આ ઝેર અન્ય પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ અને ક્યારેક મનુષ્યો માટે પણ જીવલેણ સાબિત થતું હોવાથી અને ઉંદરો સમય જતાં તેનાથી ટેવાઈ જતા હોવાથી, હવે આધુનિક ઉપાયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.

ન્યુયોર્ક શહેરે એક નવતર પ્રયોગ શરૂ કર્યો છે, જેમાં ઉંદરોને મારવાને બદલે તેમની વસ્તી નિયંત્રિત કરવા માટે 'કોન્ટ્રાપેસ્ટ' નામની પ્રવાહી ગર્ભનિરોધક દવાનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ દવા ઉંદરોમાં પ્રજનન ક્ષમતા ઘટાડી દે છે. આ ઉપરાંત, કચરાના નિકાલ માટે સ્માર્ટ, ઉંદર-પ્રૂફ કન્ટેનરનો ઉપયોગ અને ઇમારતોમાં ઉંદરોના પ્રવેશ માર્ગો બંધ કરવા જેવી પદ્ધતિઓ પણ સખ્તાઇથી લાગુ કરાઈ રહી છે. 

દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના કેટલાક દેશોમાં ઉંદરોની વસ્તી ઘટાડવા માટે તેમના કુદરતી શિકારીઓ અથવા ચોક્કસ જૈવિક એજન્ટનો ઉપયોગ કરવા પર પણ સંશોધન ચાલી રહ્યું છે.