નવી દિલ્હી : નેપાળ પછી, પાકિસ્તાનની નવી પેઢી gen-zમાં પણ તેમની સરકાર સામે ગુસ્સો વધી રહ્યો છે. થોડા અઠવાડિયા પહેલા પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (પીઓકે) માં હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનો ફાટી નીકળ્યા હતા, અને વિરોધની આગ ફરી એકવાર ભડકી ઉઠી છે. આ વખતે, તેનું નેતૃત્વ જનરેશન ઝેડ, વિદ્યાર્થી સમુદાય કરી રહ્યું છે, જે શિક્ષણ સુધારાની માંગણી સાથે રસ્તાઓ પર ઉતરી આવ્યા છે. પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં વિદ્યાર્થીઓએ ફીમાં વધારો, ડિજિટલ મૂલ્યાંકન પ્રણાલી અને નબળી શૈક્ષણિક સુવિધાઓ સામે મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા છે. શરૂઆતમાં શાંતિપૂર્ણ, એક અજાણ્યા બંદૂકધારીએ ગોળીબાર કર્યા બાદ આ વિરોધ હિંસક બન્યો. વિદ્યાર્થીઓએ શાહબાઝ શરીફ સરકાર વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા અને ટાયરો બાળ્યા.

શરૂઆતમાં, આ વિરોધ પ્રદર્શનો વધતી ફી અને મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા સામે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનો તરીકે શરૂ થયા હતા, પરંતુ હવે શાહબાઝ શરીફ સરકાર સામે એક મોટા આંદોલનમાં ફેરવાઈ ગયા છે. આ આંદોલન કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાન પ્રત્યે યુવા પેઢીના ઊંડા અસંતોષને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

આ વિરોધ પ્રદર્શનો આ મહિનાની શરૂઆતમાં શરૂ થયા હતા અને શરૂઆતમાં શાંતિપૂર્ણ હતા. જોકે, પરિસ્થિતિ વધુ વણસી ત્યારે જ્યારે એક અજાણ્યા બંદૂકધારીએ વિદ્યાર્થીઓના જૂથ પર ગોળીબાર કર્યો, જેમાં એક વિદ્યાર્થી ઘાયલ થયો.

સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા થયેલા એક વીડિયોમાં મુઝફ્ફરાબાદમાં એક વ્યક્તિ પ્રદર્શનકારીઓ પર ગોળીબાર કરતો જોવા મળે છે, જેના કારણે વિસ્તારમાં ગભરાટ ફેલાયો હતો. જોકે, આ વીડિયોની ચકાસણી થઈ શકી નથી. અહેવાલો અનુસાર, આ ઘટના પોલીસ અધિકારીઓની હાજરીમાં બની હતી.

આ ઘટના આંદોલનમાં એક વળાંક સાબિત થઈ - ગુસ્સે ભરાયેલા વિદ્યાર્થીઓએ ટાયરો સળગાવ્યા, આગચંપી અને તોડફોડ કરી અને પાકિસ્તાન સરકાર વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા. આ વિરોધ પ્રદર્શન નેપાળ અને બાંગ્લાદેશમાં જનરલ જી ચળવળો જેવું જ હતું.

આંદોલન મુઝફ્ફરાબાદની એક પ્રખ્યાત યુનિવર્સિટીમાં ફી વધારવા અને સુવિધાઓમાં સુધારો કરવાની માંગ સાથે શરૂ થયું. આંદોલને વેગ પકડતાં, વહીવટીતંત્રે યુનિવર્સિટીમાં તમામ રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.

જાન્યુઆરી 2024 માં પણ આવો જ વિરોધ પ્રદર્શન થયું હતું, જ્યારે વિદ્યાર્થીઓએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેમની પાસેથી દર ત્રણથી ચાર મહિને લાખો રૂપિયા ફી વસૂલવામાં આવી રહી છે. તે સમયે, પીઓકેના શિક્ષકો અને વહીવટી કર્મચારીઓ પણ પગાર વધારાની માંગ સાથે વિરોધમાં જોડાયા હતા.

આ વખતે, મધ્યવર્તી સ્તરના વિદ્યાર્થીઓ પણ પ્રદર્શનમાં જોડાયા છે. તેમનો મુખ્ય અસંતોષ આ વર્ષના શૈક્ષણિક સત્રથી લાગુ કરાયેલી નવી ઈ-માર્કિંગ અથવા ડિજિટલ મૂલ્યાંકન પ્રણાલી છે.

છ મહિનાના વિલંબ પછી, પ્રથમ વર્ષની મધ્યવર્તી પરીક્ષાઓના પરિણામો 30 ઓક્ટોબરના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ઘણા વિદ્યાર્થીઓને ખૂબ ઓછા ગુણ મળતાં પરિણામોએ રોષ ફેલાવ્યો હતો. કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ તો એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે તેઓ એવા વિષયોમાં પાસ થયા છે જે તેમણે લીધા જ ન હતા.

સરકારે હજુ સુધી આ બાબતે કોઈ સ્પષ્ટતા આપી નથી, પરંતુ મીરપુર શિક્ષણ બોર્ડે ઈ-માર્કિંગ પ્રક્રિયાની સમીક્ષા કરવા માટે એક સમિતિની રચના કરી છે. વિદ્યાર્થીઓએ રિચેકિંગ ફી માફ કરવાની પણ માંગ કરી છે, જે હાલમાં પ્રતિ વિષય રૂ. 1,500 છે. આનો અર્થ એ થયો કે જે વિદ્યાર્થીઓ તેમની સાતેય વિષયોની નકલોની રિચેકિંગ ઇચ્છે છે તેમને 10,500 રૂપિયા સુધી ચૂકવવા પડશે.

આ મુદ્દો હવે લાહોર જેવા પાકિસ્તાની શહેરોમાં પહોંચી ગયો છે, જ્યાં ઇન્ટરમીડિયેટ વિદ્યાર્થીઓએ લાહોર પ્રેસ ક્લબની બહાર ધરણા કર્યા હતા. પરંતુ વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદો હવે ફક્ત શિક્ષણ સુધી મર્યાદિત નથી રહી; નબળી માળખાગત સુવિધા, નબળી આરોગ્યસંભાળ અને પરિવહનના અભાવે યુવા પેઢીના ગુસ્સાને વધુ વેગ આપ્યો છે.

JAAC નું સમર્થન અને વધતી જતી તાકાત
આ આંદોલનને સંયુક્ત આવામી એક્શન કમિટી (JAAC) દ્વારા મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું છે, જેણે ઓક્ટોબરમાં હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનોનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ઓક્ટોબર દરમ્યાન ફેલાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનોમાં 12 થી વધુ નાગરિકો માર્યા ગયા હતા. આ વિરોધ પ્રદર્શનો 30 માંગણીઓના ચાર્ટરથી શરૂ થયા હતા, જેમાં કર રાહત, લોટ અને વીજળી પર સબસિડી અને અધૂરા વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

પરંતુ જ્યારે પાકિસ્તાન સરકારે વિરોધને દબાવવા માટે ગોળીબારનો આશરો લીધો, ત્યારે ગુસ્સો આર્મી ચીફ જનરલ અસીમ મુનીર અને ભ્રષ્ટાચાર સામે એક મોટા આંદોલનમાં ફેરવાઈ ગયો. આંદોલને સમગ્ર PoKને સ્થગિત કરી દીધું. આખરે, શાહબાઝ શરીફ સરકારે ઝૂકવું પડ્યું અને વિરોધીઓની ઘણી મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારી.

આ સમય પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તાજેતરમાં પડોશી દેશ નેપાળમાં ગેન્જી આંદોલને કેપી શર્મા ઓલી સરકારને ઉથલાવી દીધી હતી. ત્યાં પણ, સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ સામેના વિરોધ ઝડપથી ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી જન આંદોલનમાં ફેરવાઈ ગયા.

નેપાળમાં, ગુસ્સો એટલો તીવ્ર હતો કે લગભગ તમામ મંત્રીઓના ઘરોને આગ ચાંપી દેવામાં આવી હતી અને સંસદ ભવન પણ બાળી નાખવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૨૪ માં, બાંગ્લાદેશમાં પણ આવી જ યુવા ચળવળ જોવા મળી, જેના કારણે શેખ હસીના સરકારનું પતન થયું. ૨૦૨૨ માં, શ્રીલંકામાં ઘરેલુ કટોકટી પર જાહેર ગુસ્સો પણ ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી બળવામાં પરિવર્તિત થયો.