પટણા: બિહારની આગામી ચૂંટણીઓ પહેલા 'વિદેશી મતદારો'નો મુદ્દો રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સહિતના ભાજપના નેતાઓએ ચૂંટણી પ્રચારમાં 'ઘુસણખોરો' (ઘુસપેટીયા) દ્વારા રાજ્યનું ભવિષ્ય નક્કી કરવાના ભયને ઉઠાવ્યો હતો. જોકે, સ્ક્રોલ.ઇનના અહેવાલ મુજબ, આ ભય હકીકત કરતાં રાજકીય રેટરિક વધુ હોવાનું જણાય છે.

જૂન 2025 માં, ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) એ લગભગ 80 મિલિયન મતદારોની ચકાસણી માટે સઘન વિશેષ સંશોધન (SIR) શરૂ કર્યું હતું. આનાથી મોટી સંખ્યામાં 'વિદેશી નાગરિકો' મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ, ચૂંટણી પંચ દ્વારા 30 સપ્ટેમ્બરના રોજ પ્રકાશિત અંતિમ મતદાર યાદીઓના વિશ્લેષણ મુજબ, માત્ર 9,500 જેટલા લોકોને જ 'અયોગ્ય' (Disqualified) જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ આંકડો બિહારના કુલ 7.42 કરોડ મતદારોનો માત્ર 0.012% જેટલો છે.

મુખ્ય તારણ: અયોગ્ય જાહેર કરાયેલા 85% થી વધુ મતદારો નેપાળની સરહદ પરના ચાર જિલ્લાઓ (સુપૌલ, કિશનગંજ, પશ્ચિમ ચંપારણ અને પૂર્વ ચંપારણ) માંથી હતા.

રોટી-બેટીના સંબંધો પર તરાપ: નેપાળી મહિલાઓ સૌથી વધુ પ્રભાવિત: અહેવાલમાં તપાસવામાં આવેલા કેસો દર્શાવે છે કે અયોગ્ય જાહેર કરાયેલા લોકોમાં મોટાભાગે નેપાળી મહિલાઓ હતી, જેમણે ભારતીય પુરુષો સાથે લગ્ન કરીને બિહારમાં પોતાનું જીવન અને ઘર સ્થાપિત કર્યું છે. ભારત અને નેપાળ વચ્ચેની 1950ની શાંતિ અને મિત્રતાની સંધિને કારણે, આ મહિલાઓ પાસપોર્ટ કે વિઝા વિના ભારતમાં આવી હતી અને ઘણા વર્ષોથી અહીં રહે છે.

સુપૌલ જિલ્લામાં, 2019 થી ભારતીય મતદાર તરીકે મતદાન કરનાર અને આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ સહિતના દસ્તાવેજો ધરાવતા રંજન દેવી જેવી મહિલાઓને પણ 'વિદેશી નાગરિક' ગણીને અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવી છે. આમાંની ઘણી મહિલાઓ તો અગાઉ પંચાયતની ચૂંટણી પણ લડી ચૂકી છે. સરહદી જિલ્લાઓમાં "બિહાર ઔર નેપાળ કે બીચ મેં રોટી-બેટી કા સંવાદ હૈ" (ખોરાક અને પુત્રીઓનો સંબંધ) નું વાક્ય પ્રચલિત છે, પરંતુ આ SIR અભિયાનથી આ પારંપારિક સંબંધોમાં ઉથલપાથલ મચી ગઈ છે.

અજાણતાનો ભોગ: મોટાભાગની નેપાળી મહિલાઓ અને તેમના પતિઓને ભારતીય નાગરિકતા મેળવવાની પ્રક્રિયા વિશે કોઈ જાણકારી નહોતી, કારણ કે તેમને અગાઉ ક્યારેય તેની જરૂર પડી નહોતી. ઘણી મહિલાઓ અયોગ્ય જાહેર થયાની જાણ પણ પત્રકારોની મુલાકાત પછી થઈ હતી, કારણ કે બૂથ લેવલ ઓફિસરોને માહિતી ફેલાવવાનો 'કોઈ આદેશ' નહોતો.

ખોટી રીતે અયોગ્ય જાહેર કરાયેલા ભારતીય નાગરિકો: ચકાસણી કરાયેલા 100 કેસોમાંથી, ઓછામાં ઓછા 70 મતદારો વિદેશી નાગરિક નહોતા. તેમાં પશ્ચિમ બંગાળના મૂળની મહિલાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેઓ લગ્ન કરીને બિહારમાં સ્થાયી થઈ છે. પશ્ચિમ બંગાળ સરહદ નજીકના કિશનગંજ જિલ્લામાં પણ, અયોગ્ય જાહેર કરાયેલા મતદારોમાંથી કોઈ પણ વિદેશી ન હોવાનું જણાયું હતું.

રાજકીય કાર્યકર્તા યોગેન્દ્ર યાદવ (જેમણે SIRને પડકારતા સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસ દાખલ કર્યો છે) ના મતે, આ અભિયાન "નાક પર બેઠેલી માખીને મારવા માટે હથોડાનો ઉપયોગ કરવા જેવું" છે, અને માત્ર થોડા હજાર લોકોને શોધવા માટે આઠ કરોડ લોકોને મુશ્કેલીમાં મૂકવાનો કોઈ અર્થ નથી.

અયોગ્ય જાહેર કરાયેલા મતદારો હજુ પણ તેમના સમાવેશ માટે પ્રતિ-દાવા દાખલ કરી શકે છે, જેની પ્રક્રિયા ચૂંટણીના પ્રથમ અને બીજા તબક્કાના ઉમેદવારી પત્રો ભરવાની છેલ્લી તારીખ સુધી ચાલુ રહી છે, જેનો અર્થ છે કે આ સંખ્યામાં વધુ ઘટાડો થવાની સંભાવના છે.