નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથે ભારતીય ન્યાય પ્રણાલીની એક ગંભીર ખામી તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતની જેલ વસ્તીના 70% થી વધુ લોકો એવા છે જેમને હજી સુધી દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ તેઓ વર્ષોથી જેલમાં બંધ છે. ન્યાયાધીશ નાથે ચેતવણી આપી કે અંડરટ્રાયલ કેદીઓ દ્વારા જેલમાં વિતાવેલો સમય ઘણીવાર તેમના પર આરોપ મૂકવામાં આવેલા ગુનાની મહત્તમ સજા કરતાં પણ વધી જાય છે.

'સ્ક્વેર સર્કલ ક્લિનિક'નો ચોંકાવનારો અહેવાલ: હૈદરાબાદની NALSAR યુનિવર્સિટી ઓફ લોના ફેર ટ્રાયલ પ્રોગ્રામ (FTP) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા અહેવાલના પ્રકાશન પ્રસંગે ન્યાયાધીશ નાથે આ વાત કહી હતી. આ અહેવાલમાં 2019 થી 2024 સુધી 5,783 કેસનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં મુખ્યત્વે નીચેના ચોંકાવનારા તારણો બહાર આવ્યા:

જાગૃતિનો અભાવ: 74% કેદીઓમાંથી માત્ર 7.91% કેદીઓએ જ મફત કાનૂની સહાયનો ઉપયોગ કર્યો, કારણ કે મોટાભાગના કેદીઓ આ અધિકારથી અજાણ છે.

ગરીબી અને ત્યાગ: 77% આરોપીઓનો તેમના પરિવારો સાથે કોઈ સંપર્ક નહોતો, અને 79.8% અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કામ કરતા ગરીબ લોકો હતા.

સિસ્ટમની નિષ્ફળતા: ન્યાયાધીશ નાથે જામીન અરજીઓ દાખલ કરવાની યાંત્રિક રીતની ટીકા કરી. તેમણે કહ્યું કે જામીનપાત્ર ગુનાઓનો આરોપ લગાવવામાં આવેલા કેદીઓ ફક્ત એટલા માટે કસ્ટડીમાં રહે છે કારણ કે તેઓ જામીન આપી શકતા નથી અથવા જામીનદાર શોધી શકતા નથી.

ન્યાયાધીશ નાથે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આરોપી કાયદાના કારણે નહીં, પરંતુ સિસ્ટમ તેને નિષ્ફળ કરે છે, તેના કારણે જેલમાં રાહ જુએ છે. તેમણે કાયદાની શાળાઓને કાનૂની સહાય ક્લિનિક્સને ન્યાયનું જીવંત કેન્દ્ર બનાવવાની હાકલ કરી.