નવી દિલ્‍હી, તા.૧૪: ભારતના શેરબજારમાં એક મહત્‍વપૂર્ણ અને ચિંતાજનક સત્‍ય બહાર આવ્‍યું છેઃ વિદેશી રોકાણકારો (FII) નું રોકાણ ૧૫ વર્ષના નીચલા સ્‍તરે પહોંચી ગયું છે. સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૫ ના માલિકી અહેવાલ મુજબ, FPI હોલ્‍ડિંગ હવે ફક્‍ત ૧૬.૯% છે, જે ૨૦૧૦ પછીનું સૌથી નીચું છે. અગાઉ, FPIs ભારતીય બજારમાં સૌથી મોટો હિસ્‍સો ધરાવતા હતા, પરંતુ હવે તેમનો હિસ્‍સો સતત ઘટી રહ્યો છે.

FIIs કેમ પાછળ હટી રહ્યા છે?

૧-ભારતીય બજાર મોંઘુ થઈ ગયું છે.

ખાસ કરીને મિડ-કેપ અને સ્‍મોલ-કેપ બજારોમાં મૂલ્‍યાંકન ઊંચું છે.

FIIs જોખમને ખૂબ ઊંચું માને છે.

૨- ઊંચા યુએસ વ્‍યાજ દરો અને મજબૂત ડોલર.

જ્‍યારે ડોલર મજબૂત થાય છે, ત્‍યારે વિદેશી રોકાણકારો ઉભરતા બજારોમાંથી ભંડોળ પાછું ખેંચી લે છે.

૩- ચીન-યુએસ તણાવ, ભૂ-રાજકીય અનિશ્‍ચિતતા.

જોખમ વધ્‍યું છે, તેથી FIIs સુરક્ષિત બજારો પસંદ કરી રહ્યા છે.

૪- રાજકીય ઘોંઘાટ અને વૈશ્વિક ચૂંટણી અનિશ્‍ચિતતા.

ચૂંટણીના વર્ષો દરમિયાન FIIs સાવચેત રહે છે.

૫- ભારતમાં તેજી ખૂબ મજબૂત છેﾗFIIs તકો ગુમાવી રહ્યા છે.

તેઓ સસ્‍તા ભાવે પ્રવેશવા માટે ઘટાડાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

શું હવે FPIs વિના બજાર તૂટી પડશે?

ના... કારણ કે રમત બદલાઈ ગઈ છે. પહેલાં, બજાર FPIs ની ઇચ્‍છા પર આગળ વધતું હતુંﾗપરંતુ ૨૦૨૫ માં, ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે.

સ્‍થાનિક શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણકારોનો હિસ્‍સો ઘટી રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, વિદેશી ભંડોળે ભારતીય કંપનીઓમાં ઓછું રોકાણ કર્યું છે. પરિણામે, ભારતીય કંપનીઓમાં તેમનું કુલ હોલ્‍ડિંગ ઘટીને ૧૬.૯% થયું છે, જે ૧૫ વર્ષમાં સૌથી ઓછું છે. દરમિયાન, NSE રિપોર્ટ અનુસાર, સ્‍થાનિક મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ્‍સ (DMFs) નું હોલ્‍ડિંગ વધીને ૧૦.૯% થયું છે, જે અત્‍યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું સ્‍તર છે.

NSE સંશોધકોએ સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૫ ના રોજ પૂરા થતા ક્‍વાર્ટર માટે કંપનીઓ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા શેરહોલ્‍ડિંગ ડેટાનું વિશ્‍લેષણ કર્યું છે. અહેવાલમાં એ પણ બહાર આવ્‍યું છે કે નિફ્‌ટી કંપનીઓના પ્રમોટર્સ પણ તેમના હિસ્‍સામાં ઘટાડો કરી રહ્યા છે. પ્રમોટરોનો હિસ્‍સો ૪૦% પર છે, જે ૨૩ વર્ષમાં સૌથી નીચો છે. જોકે, સ્‍થાનિક રિટેલ રોકાણકારોએ ભારતીય કંપનીઓમાં તેમનો કુલ હિસ્‍સો ૯.૬% પર જાળવી રાખ્‍યો છે.

ભારતમાં કોણ માલિક છે? - FPIs ૧૫ વર્ષના નીચલા સ્‍તરે પહોંચ્‍યા ત્‍યારે DMFs રેકોર્ડ રનમાં વધારો કરે છેઃ શીર્ષકવાળા અહેવાલ મુજબ, નિફ્‌ટી અને નિફ્‌ટી ૫૦૦ કંપનીઓમાં વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) નો હિસ્‍સો પણ ઘટીને અનુક્રમે ૨૪.૧% અને ૧૮% થયો છે. આ છેલ્લા ૧૩ વર્ષમાં સૌથી નીચો સ્‍તર છે. આ ઘટાડો વિદેશી ભંડોળ દ્વારા આ ત્રિમાસિક ગાળામાં બજારમાંથી $૮.૭ બિલિયન ઉપાડવાને કારણે થયો છે.

અહેવાલમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૫માં NSE-લિસ્‍ટેડ તમામ કંપનીઓ માટે કુલ પ્રમોટર હિસ્‍સો ૫૦.૧% પર સ્‍થિર રહ્યો, જે નિફ્‌ટી ૫૦૦ કંપનીઓ માટે ૪૯.૩% હતો. નિફ્‌ટી ૫૦ કંપનીઓમાં પ્રમોટરોનો હિસ્‍સો સતત છઠ્ઠા ક્‍વાર્ટરમાં ઘટીને ૨૩ વર્ષના નીચલા સ્‍તરે ૪૦% પર પહોંચી ગયો છે.

મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ્‍સ (MFs) અંગે, રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે SIP દ્વારા તાજેતરના રોકાણપ્રવાહ અને સતત ઇક્‍વિટી ખરીદીને કારણે સ્‍થાનિક ફંડ હાઉસિસે તેમના કુલ હોલ્‍ડિંગમાં રેકોર્ડ ૧૦.૯% વધારો કર્યો છે. આ સતત નવમો ક્‍વાર્ટર છે જેમાં તેમણે નવા રેકોર્ડ બનાવ્‍યા છે. સ્‍થાનિક સંસ્‍થાકીય રોકાણકારોએ સતત ચોથા ક્‍વાર્ટરમાં વિદેશી ભંડોળનું રોકાણ કર્યું છે. આ છેલ્લે ૨૦૦૩ માં જોવા મળ્‍યું હતું, અને આ તફાવત સતત વધી રહ્યો છે.

ફલ્‍ચ્‍ વિશ્‍લેષણ એ પણ દર્શાવે છે કે વ્‍યક્‍તિઓ દ્વારા સીધી માલિકી ૯.૬% પર સ્‍થિર રહી છે. મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ રોકાણો સહિત, વ્‍યક્‍તિગત રોકાણકારો હવે બજારના ૧૮.૭૫% પર નિયંત્રણ ધરાવે છે, જે છેલ્લા ૨૨ વર્ષમાં સૌથી વધુ છે. આનો અર્થ એ છે કે સામાન્‍ય લોકો અને મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ્‍સ એકસાથે ભારતીય શેરબજારમાં એક મુખ્‍ય બળ બની ગયા છે