પટણા, તા. ૧૪ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ : બિહારની રાજનીતિમાં ફરી એકવાર નીતિશ કુમારના નેતૃત્વ હેઠળના NDA ગઠબંધને જંગી વિજય તરફ કૂચ કરીને '૨૫ થી ૩૦, ફરી નીતિશ'નું સૂત્ર સાચું ઠેરવ્યું છે. વિશ્લેષકોના અનુમાનોથી વિપરીત, JDU સહિત NDAનું પ્રદર્શન નોંધપાત્ર રીતે સુધર્યું છે. NDAની આ ભવ્ય જીત પાછળ પાંચ મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે, જેને 'પાંચ M ફેક્ટર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેમાં લાલુ યુગનું મુસ્લિમ-યાદવ (M-Y) નહીં, પરંતુ મહિલા-યુવા (M-Y) પરિબળ મુખ્ય છે.
NDAની જીતના પાંચ મુખ્ય 'M' ફેક્ટર
૧. મહિલા મતદારો: નીતિશની 'દશહજરિયા' જીવનરેખા
મહિલા મતદારો હંમેશાથી નીતિશ કુમારના મુખ્ય સમર્થક રહ્યા છે, અને આ વખતે પણ તેમની 'દશહજરિયા' યોજનાએ ગેમચેન્જરની ભૂમિકા ભજવી છે.
 * ₹૧૦,૦૦૦ની યોજના: ચૂંટણી પહેલાં 'મુખ્યમંત્રી મહિલા રોજગાર યોજના' હેઠળ મહિલાઓના ખાતામાં સીધા ₹૧૦,૦૦૦ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા, જેનો સીધો ફાયદો NDAને મળ્યો.
 * વધેલું મતદાન: આ ચૂંટણીમાં પુરુષો (૬૨.૯૮%) કરતાં ૮.૧૫% વધુ મહિલા મતદાન (૭૧.૭૮%) નોંધાયું. દારૂબંધી અને પંચાયતોમાં ૫૦% અનામત જેવા નીતિશના નિર્ણયોમાં મહિલાઓના વિશ્વાસનું આ પ્રતિબિંબ છે.
૨. યુવા મતદારો અને સામાજિક યોજનાઓનું મેજિક
નીતિશની જાહેરાતો યુવા અને ગરીબ વર્ગને આકર્ષવામાં સફળ રહી:
 * સરકારી નોકરીઓ: નીતિશે ૧૦ લાખ યુવાનોને સરકારી નોકરીઓ અને ૩.૯ મિલિયન લોકોને રોજગાર પૂરો પાડવાનો દાવો કર્યો.
 * આકર્ષક વચનો: ગ્રાહકોને ૧૨૫ યુનિટ મફત વીજળી, પેન્શનની રકમ ₹૪૦૦ થી વધારીને ₹૧,૧૦૦ કરવી, અને કલાકારો માટે ₹૩,૦૦૦ થી ₹૬,૦૦૦ સુધીના માસિક પેન્શનની જાહેરાતોએ મતદારોને આકર્ષ્યા.
 * NDAનું લક્ષ્ય: NDAના ઢંઢેરામાં ૨૦૨૫ થી ૨૦૩૦ દરમિયાન ૧૦ મિલિયન યુવાનોને સરકારી નોકરીઓ અને રોજગારી પૂરી પાડવાનું વચન આપવામાં આવ્યું છે.
૩. NDAનું મજબૂત સામાજિક સમીકરણ (Mix)
ચિરાગ પાસવાનની LJP (રામવિલાસ) અને ઉપેન્દ્ર કુશવાહાના RLM નું NDAમાં પુનરાગમન નિર્ણાયક સાબિત થયું:
 * વોટ શેરનું એકત્રીકરણ: ૨૦૨૦માં આ બંને પક્ષોએ મેળવેલા ૭% થી વધુ મત હવે NDAના વોટ શેરમાં ઉમેરાતાં ગઠબંધન મજબૂત બન્યું.
 * સંતુલિત સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ: ભાજપે ઉચ્ચ જાતિના ઉમેદવારો (૪૮%) પર અને JDU એ પછાત તથા અત્યંત પછાત (EBC) મતદારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને (૫૮% ઉમેદવારો) સામાજિક સમીકરણોને સંતુલિત કર્યા.
૪. 'જંગલ રાજ'ની મજબૂત વાર્તા (Messaging)
NDA, ખાસ કરીને વડા પ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદી, RJDના નેતૃત્વવાળા મહાગઠબંધન વિરુદ્ધ *'જંગલ રાજ'*ની વાર્તા સ્થાપિત કરવામાં સફળ રહ્યા.
 * PM મોદીનો પ્રભાવ: વડા પ્રધાન મોદીએ પોતાની રેલીઓમાં લાલુ-રાબડીના કાર્યકાળની 'અરાજકતા'ની કડવી યાદો તાજી કરી, જેનાથી મતદારોમાં વિપક્ષના સત્તામાં આવવાથી અંધાધૂંધી પાછી આવશે તેવો ડર ફેલાયો.
 * વિપક્ષની નિષ્ફળતા: તેજસ્વી યાદવ 'જંગલ રાજ'ની વાર્તાનો મજબૂત ઉકેલ આપવામાં નિષ્ફળ રહ્યા, ભલે તેમણે સરકારી નોકરીઓ જેવા વચનો આપ્યા હોય.
૫. નીતિશ પર વિશ્વાસ અને મોદીનો ટેકો (Modi Magic)
૨૦ વર્ષની સત્તા વિરોધી લહેર હોવા છતાં, મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમાર NDAની સૌથી મોટી તાકાત સાબિત થયા છે, કારણ કે તેઓ બિહારમાં "સુશાસન" નો પર્યાય માનવામાં આવે છે. વલણો દર્શાવે છે કે 'મોદી જાદુ' પણ કામ કરી રહ્યો છે, જે 'ડબલ-એન્જિન' સરકાર પ્રત્યેના લોકોના ઝુકાવને દર્શાવે છે.