પટના:બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસનું પ્રદર્શન હવે આઘાત નહીં, પરંતુ વર્ષોની આંતરિક નિષ્ફળતા અને બદલાતી સામાજિક ગતિશીલતાને સમજવામાં નિષ્ફળતાનું પરિણામ ગણાઈ રહ્યું છે. એક સમયે (૧૯૮૫માં) અવિભાજિત બિહારમાં ૧૯૬ બેઠકો જીતનારી કોંગ્રેસ પાર્ટી આ ચૂંટણીમાં માત્ર ૬ બેઠકો પર સમેટાઈ ગઈ છે. આ આંકડાઓ એક રાષ્ટ્રીય પક્ષ માટેના રાજકીય સુસંગતતાના ગંભીર સંકટની વાર્તા કહે છે.

વિશ્લેષકોના મતે, કોંગ્રેસનું પતન ૧૯૯૦ના દાયકામાં મંડલ રાજકારણના ઉદય સાથે શરૂ થયું, જ્યારે બિહારના રાજકારણે સામાજિક ન્યાયના નવા માળખાને જન્મ આપ્યો. કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ પાયાના સ્તરથી અલગ થઈ ગયું અને જનતા સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો. દાયકાઓ સુધી પક્ષે કેડર સંગઠન બનાવવાનું છોડીને માત્ર નેતૃત્વની રાહ જોઈ.
પક્ષની સૌથી મોટી નબળાઈ ગઠબંધન રાજકારણ પરની તેની સંપૂર્ણ નિર્ભરતા બની. ૨૦૧૫માં મહાગઠબંધન સાથે ૨૭ બેઠકો જીતી, પરંતુ આ જીત તેના પોતાના દમ પર નહોતી. ૨૦૨૫ની ચૂંટણીમાં સ્થિતિ એટલી ખરાબ થઈ ગઈ કે ઘણી બેઠકો પર કોંગ્રેસના મત નોટા (NOTA) કરતાં પણ ઓછા પડ્યા, જે સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે જનતાએ આ પક્ષને હવે વિકલ્પ તરીકે ગણવાનું બંધ કરી દીધું છે.
કોંગ્રેસ માટે હવે મુખ્ય પડકાર માત્ર બેઠકો વધારવાનો નથી, પરંતુ "શું તે બિહારમાં હજુ પણ મહત્વનો છે?" તે પ્રશ્નનો જવાબ શોધવાનો છે. સંગઠનનું પુનઃનિર્માણ અને ગઠબંધન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી એ જ એકમાત્ર ઉપાય છે, નહીં તો બિહારના રાજકારણમાં તેનું અસ્તિત્વ માત્ર ઇતિહાસના પુસ્તકો પૂરતું સીમિત રહેશે.