ભૂખથી બ્રાન્ડ સુધીની સફરઃ મુંબઈના વડાપાવ કરોડો ડોલરનો વ્યવસાય બની ગયો
દેશભરમાં એક લોકપ્રિય સ્ટ્રીટ ફૂડઃ એકલા મુંબઈમાં ૨૦,૦૦૦ થી વધુ સ્ટોલ : અનૌપચારિક ઉદ્યોગ રૂ.૧.૬ કરોડનું દૈનિક ટર્નઓવર ઉત્પન્ન કરે છેઃ ૧૯૭૮માં, વડા પાવ ૨૫ પૈસામાં ઉપલબ્ધ થયો, અને આજે તેની કિમત ૨૦ થી ૩૦ રૂપિયા છે
મુંબઈ,તા.૧૭: મુંબઈની શેરીઓ અને ખૂણાઓમાં મળતો વડાપાવ લાંબા સમયથી લાખો લોકોને રોજગારી પૂરી પાડી રહ્યો છે. હવે, તે દેશના અન્ય ભાગોમાં એક બ્રાન્ડ નામ બની ગયું છે. ગરમા ગરમ બટાકાના વડા અને સોફટ બ્રેડ પાવનું મિશ્રણ ધરાવતું આ સ્ટ્રીટ ફૂડ, દેશભરના અન્ય શહેરોના શેરીઓ અને મોલમાં પણ ઉપલબ્ધ છે.
એકલા મુંબઈમાં ૨૦,૦૦૦ થી વધુ સ્ટોલ છે, જ્યાં સવારથી સાંજ સુધી કામ કરનારાઓ સારી કમાણી કરે છે. વડાપાવ વિક્રેતાઓ કહે છે કે તમામ ખર્ચ અને ખર્ચ બાદ કર્યા પછી, તેઓ પ્રતિ વડાપાવ લગભગ રૂ.૮ બચાવે છે. આશરે અંદાજ મુજબ, આ અનૌપચારિક ઉદ્યોગ રૂ.૧.૬ કરોડનું દૈનિક ટર્નઓવર ઉત્પન્ન કરે છે. પરંતુ મોંઘવારીના સમયમાં, ગ્રાહકોને જાળવી રાખવા અને બર્ગર જેવા ફાસ્ટ ફૂડનો સામનો કરવા માટે, બટર વડા પાવ, ગ્રીલ્ડ પનીર વડા પાવ અને મિર્ચી વડા પાવ જેવા ઉત્પાદનો સાથે પ્રયોગો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
આ બધું હોવા છતાં, વડા પાવ માટે બર્ગર સાથે સ્પર્ધા કરવી સરળ રહી નથી. આ જ કારણ છે કે જમ્બો કિગ વડા પાવ જેવી બ્રાન્ડ્સ, જેણે સંગઠિત વેપાર દ્વારા વડા પાવને અન્ય શહેરોમાં પહોંચાડ્યો હતો, તે તેને છોડી રહી છે. આ બ્રાન્ડની સ્થાપના કરનાર ધીરજ ગુપ્તાએ ૨૦૧૭ માં હાર માની લીધી અને આંતરરાષ્ટ્રીય શૈલીના બર્ગર લોન્ચ કર્યા, કંપનીનું નામ બદલીને જમ્બો કિગ બર્ગર્સ રાખ્યું. ગુપ્તા કહે છે કે દિલ્હી અને હૈદરાબાદ જેવા શહેરોમાં લોકો વડા પાવથી પરિચિત છે, પરંતુ તેમનો મુંબઈ જેવો ક્રેઝ નથી. તેથી, વડા પાવ ત્યાં ખાસ પ્રસંગોએ ખાવામાં આવે છે, રોજિંદા ભોજનના ભાગ રૂપે નહીં. તેનાથી વિપરીત, બર્ગર એક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વાદિષ્ટ વાનગી છે, જે દરેક શેરીના ખૂણામાં લોકપ્રિય છે, અને વધુ માર્જિન આપે છે. તેથી જ તેમની કંપની વડા પાવથી બર્ગર તરફ વળી ગઈ. મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રિજનમાં તેમના ૧૧૫ આઉટલેટ છે અને દિલ્હી, હૈદરાબાદ, બેંગલુરુ અને પુણે જેવા શહેરોમાં પણ છે.
ગોલી વડા પાવ કંપનીના સ્થાપક વેંકટેશ ઐયર વડા પાવને વૈશ્વિક સ્તરે લઈ જવા માંગે છે. આરામ વડા પાવના કૌસ્તુભ તાંબે, જે વિસ્તરણ કરી રહી છે, કહે છે કે તેમની કંપની દરેક આઉટલેટ પર સુસંગત સ્વાદ સુનિﾍતિ કરવા માટે તેના રસોડાઓનો વિસ્તાર કરી રહી છે. જો કે, જમ્બો કિગ બર્ગરમાં ફાયદો જુએ છે, કારણ કે તેને વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તૃત કરી શકાય છે. મુખ્ય ફૂડ ચેઇન સિવાય, વડા પાવ ગાડીઓ મુંબઈની શેરીઓમાંથી ગાયબ થઈ રહી છે. આઝાદ હોકર્સ યુનિયનના જનરલ સેક્રેટરી જય શંકર સિહ, જે લગભગ ૪૫ વર્ષથી વડા પાવ વેચી રહ્યા છે, આ માટે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને દોષી ઠેરવે છે. તેમનું કહેવું છે કે તેમના કર્મચારીઓ ઘણીવાર સાપ્તાહિક ચુકવણી એકત્રિત કરવા માટે ગાડીઓ તોડી નાખે છે અથવા માલ જપ્ત કરે છે. તેઓ અને અન્ય વિક્રેતાઓ ફરિયાદ કરે છે કે જો આવું ચાલુ રહ્યું, તો મુંબઈમાંથી પણ વડા પાવ ગાયબ થઈ જશે.
વડા પાવ આજે સ્વાદ સાથે ખાવામાં આવે છે, પરંતુ તેનો જન્મ ગરીબી અને ભૂખમાંથી થયો હતો. પહેલાં મુંબઈ ફક્ત વડા ખાતું હતું, ઘણીવાર રોટલી સાથે. જોકે, મોટી સંખ્યામાં મિલ કામદારોએ તેમની ભૂખ સંતોષવા માટે પાવ સાથે વડા ખાવાનું શરૂ કર્યું. આમ, ૧૯૭૮ માં, વડા પાવ ૨૫ પૈસામાં ઉપલબ્ધ થયો, અને આજે તેની કિમત ૨૦ થી ૩૦ રૂપિયા છે.
એવું કહેવાય છે કે દાદરના અશોક વૈદ્યએ ૧૯૭૮ માં દાદર રેલ્વે સ્ટેશનની બહાર પહેલો વડા પાવ સ્ટોલ સ્થાપ્યો હતો. કેટલાક લોકો તે જ સમયે વ્યવસાય શરૂ કરનારા સુધાકર મ્હાત્રેને તેના પ્રણેતા પણ માને છે. જો કે, એવો પણ દાવો કરવામાં આવે છે કે કલ્યાણનો ખિડકી વડા પાવ મુંબઈનો પહેલો વડા પાવ હતો, જ્યાં વાઝે પરિવારે ૧૯૬૦ ના દાયકાના અંતમાં તેમના ઘરની બારીમાંથી વડા પાવ વેચવાનું શરૂ કર્યું હતું. વૈદ્યએ તેમના ફૂડ સ્ટોલ પર ભીડને બટાકાની ભાજી અને રોટલી પીરસીને એક નવી વાનગી રજૂ કરી. તેમણે બટાકાની ભાજીને ચણાના લોટમાં કોથળીને તળી લીધી, અને રોટલી બદલે પાવ બનાવ્યો. આનાથી વડાપાવ ઝડપથી લોકપ્રિય બન્યો. ત્યારબાદ, મિલો બંધ થવાને કારણે બેરોજગાર થયેલા ઘણા લોકો આજીવિકા મેળવવા માટે વડાપાવ વેચવાનું શરૂ કર્યું.
(9:57 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
