નવી દિલ્હી : પાડોશી દેશ બાંગ્લાદેશમાં આજનો દિવસ મહત્વપૂર્ણ રહ્યો. 2024ના બળવા દરમિયાન થયેલી હિંસા અને અશાંતિ માટે ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીના સામે લગાવવામાં આવેલા આરોપો પર કોર્ટે હવે પોતાનો ચુકાદો આપ્યો છે. શેખ હસીનાને હત્યા અને મૃતદેહો ગાયબ કરવાના આરોપમાં દોષી ઠેરવવામાં આવ્યા છે અને તેમને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી છે. તત્કાલીન ગૃહ પ્રધાન અસદુઝમાન ખાન કમાલને પણ મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી છે.

ઓગસ્ટ 2024માં બળવા દરમિયાન પરિસ્થિતિ વધુ વણસી ત્યારે બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીના ભારત ભાગી જવામાં સફળ રહ્યા. ત્યારથી તેઓ અહીં એક ગુપ્ત સ્થળે આશ્રય લઈ રહ્યા છે. આજે તેમની મૃત્યુદંડની સજા બાદ, પ્રશ્નો ઉભા થયા: શું ભારત શેખ હસીનાને બાંગ્લાદેશ સરકારને સોંપશે? યુનુસે અગાઉ આ માંગણી કરી હતી. બંને દેશો વચ્ચે પ્રત્યાર્પણ સંધિ પણ છે, પરંતુ ભારતના શેખ હસીના કેસનું શું?

બાંગ્લાદેશના આંતરરાષ્ટ્રીય ગુના ટ્રિબ્યુનલે જુલાઈના હત્યાકાંડમાં ફરાર આરોપીઓ શેખ હસીના અને અસદુઝમાન ખાન કમાલને દોષિત ઠેરવ્યા છે અને તેમને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી છે. બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રાલયે હવે જણાવ્યું છે કે કોઈપણ અન્ય દેશ દ્વારા આ બંને વ્યક્તિઓને આશ્રય આપવો એ ગંભીર ગુનો અને ન્યાયનો અપમાન માનવામાં આવશે. બાંગ્લાદેશે માંગ કરી છે કે શેખ હસીના અને અસદુઝમાન ખાન કમાલને તાત્કાલિક બાંગ્લાદેશના અધિકારીઓને સોંપવામાં આવે. ભારતની આ માંગ બંને દેશો વચ્ચેની હાલની પ્રત્યાર્પણ સંધિ અનુસાર છે. જોકે, ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે કોઈ જવાબ આપ્યો નથી.

ભારત-બાંગ્લાદેશ પ્રત્યાર્પણ સંધિ એ ગુનેગારોને એકબીજાને ટ્રાન્સફર કરવા માટે બંને દેશો વચ્ચેની કાનૂની વ્યવસ્થા છે. આ સંધિ 2013 માં અમલમાં આવી હતી અને તેનો હેતુ ગંભીર ગુનાઓના આરોપીઓને અન્ય કોઈ દેશમાં ભાગી જતા અટકાવવાનો છે. સંધિ હેઠળ, હત્યા, અપહરણ, આતંકવાદ, શસ્ત્રોની તસ્કરી, માનવ તસ્કરી અને નાણાકીય ગુનાઓ સહિતના મોટાભાગના ગંભીર ગુનાઓ માટે પ્રત્યાર્પણની મંજૂરી છે.

ભારત-બાંગ્લાદેશ પ્રત્યાર્પણ સંધિમાં કેટલીક જોગવાઈઓ છે જે ભારતને શેખ હસીનાને બાંગ્લાદેશ પ્રત્યાર્પણ કરવાનો ઇનકાર કરવાની મંજૂરી આપે છે. સંધિની કલમ 6 હેઠળ, જો ગુનો રાજકીય સ્વભાવનો હોય તો પ્રત્યાર્પણનો ઇનકાર કરી શકાય છે. શેખ હસીના પર હત્યા, અપહરણ અને આતંકવાદનો આરોપ હોવા છતાં, સંધિની કલમ 8(1)(a)(iii) તેમને રક્ષણ આપી શકે છે. આ મુજબ, જો પ્રત્યાર્પણ કરનાર સાબિત કરી શકે કે ન્યાયના હિતમાં સારા વિશ્વાસથી આરોપો લગાવવામાં આવ્યા ન હતા, તો પ્રત્યાર્પણનો ઇનકાર કરી શકાય છે. હસીના સામેના આરોપો રાજકીય બદલો લેવા પર આધારિત હોઈ શકે છે, અને તેથી ભારત દલીલ કરી શકે છે કે પ્રત્યાર્પણ અન્યાયી હશે.