મુંબઈ: ભારતીય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગમાં એક મોટું માળખાકીય પરિવર્તન આવી રહ્યું છે, જ્યાં રોકાણકારો હવે પરંપરાગત સક્રિય ફંડ્સ (Active Funds) ને બદલે નિષ્ક્રિય રોકાણ (Passive Investing) તરફ મોટો ઝુકાવ કરી રહ્યા છે. મોતિલાલ ઓસ્વાલ ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસિસના એક તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, વધુને વધુ રોકાણકારો હવે લાંબા ગાળાના ધ્યેય સાથે, બજાર સૂચકાંકને ટ્રેક કરતી ઓછી ખર્ચાળ 'ખરીદો અને પકડી રાખો'ની વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યા છે.

અહેવાલમાં પ્રકાશિત કરાયા મુજબ, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં, ત્રિમાસિક સરેરાશ એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (QAAUM) માં ETF (એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ) અને ઇન્ડેક્સ ફંડ્સ જેવા નિષ્ક્રિય ફંડ્સનો હિસ્સો વધીને આશરે ૧૭.૧% થયો છે. આ આંકડો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૦માં માત્ર ૭% હતો, જે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં નિષ્ક્રિય રોકાણની લોકપ્રિયતામાં આવેલા તીવ્ર વધારાને દર્શાવે છે.

વૃદ્ધિના આંકડાઓ અને કારણો: સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ થી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન, નિષ્ક્રિય ફંડ્સની વૃદ્ધિ અસાધારણ રહી છે.
•    આ સમયગાળામાં ઇન્ડેક્સ ફંડ્સમાં AUM CAGR (વાર્ષિક સંયોજન વૃદ્ધિ દર) ૮૧% નોંધાયો, જે નિષ્ક્રિય રોકાણની શ્રેણીમાં સૌથી વધુ છે.
•    ETFs એ ૨૮% AUM CAGR નોંધાવ્યો.
•    એકંદરે, નાણાકીય વર્ષ ૨૫ (FY25) ને નિષ્ક્રિય રોકાણ માટે બ્રેકઆઉટ વર્ષ ગણવામાં આવ્યું છે, જેમાં ચોખ્ખો પ્રવાહ વાર્ષિક ધોરણે લગભગ ૧૧૮% વધ્યો છે.

આ વલણ ઓછી કિંમતના ઉત્પાદનોમાં રોકાણકારોના વધતા વિશ્વાસ, બજારમાં ઉપલબ્ધ વ્યાપક ઉત્પાદન ઓફરિંગ અને સંસ્થાકીય રોકાણકારો દ્વારા નિષ્ક્રિય ઉત્પાદનોના વધતા સ્વીકાર દ્વારા સમર્થિત છે.

જોકે, અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે YTDFY26 (એપ્રિલ-ઓક્ટોબર ૨૦૨૫) માં નિષ્ક્રિય પ્રવાહમાં વાર્ષિક ધોરણે ૩૪% નો ઘટાડો થયો છે. આ મંદીને ફ્લેક્સી-કેપ અને મિડ-કેપ ફંડ્સ જેવી સક્રિય ફંડ શ્રેણીઓ તરફ રોકાણકારોનો રસ પાછો વળવા અને બેઝ ઇફેક્ટ્સને આભારી ગણવામાં આવે છે.

ટૂંકા ગાળાના આ ઘટાડા છતાં, નિષ્ક્રિય ભંડોળ માટે લાંબા ગાળાનું દૃષ્ટિકોણ મજબૂત રહે છે. નિષ્ક્રિય ભંડોળમાં ન્યૂનતમ ખર્ચ થતો હોવાથી, આ AMCs માટે સ્કેલ લાભો એકંદર નફાકારકતા જાળવવામાં મદદરૂપ થશે.