નવી દિલ્હી: ભારતીય ન્યાયતંત્ર અને કારોબારી વચ્ચેના સત્તાના વિભાજનને લગતા એક મહત્ત્વના ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે આજે વર્ષ ૨૦૨૧ના ટ્રિબ્યુનલ રિફોર્મ્સ એક્ટ (Tribunal Reforms Act, 2021) ની ઘણી મુખ્ય જોગવાઈઓને ગેરબંધારણીય ગણાવીને રદ કરી દીધી છે. આ જોગવાઈઓ વિવિધ ટ્રિબ્યુનલોના સભ્યોની નિમણૂક, કાર્યકાળ અને સેવા શરતો સાથે સંબંધિત હતી.

ચીફ જસ્ટિસ બી.આર. ગવઈ અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે આ મામલે પોતાનો ચુકાદો આપતાં જણાવ્યું કે, વિવાદિત જોગવાઈઓ સત્તાના વિભાજન (Separation of Powers) અને ન્યાયિક સ્વતંત્રતા (Judicial Independence) ના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરે છે.

ન્યાયતંત્ર પર જવાબદારીનો બોજ: સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારના વલણની ટીકા કરતા કહ્યું કે, સંસદે કોર્ટ દ્વારા અગાઉ રદ કરાયેલી કલમોને "નાના ફેરફારો સાથે" ફરીથી લાગુ કરીને બંધનકર્તા ન્યાયિક પૂર્વધારણાઓને "કાયદાકીય રીતે ઓવરરાઇડ" કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

ચુકાદો વાંચતી વખતે CJI એ સ્પષ્ટપણે કહ્યું: "અમે વટહુકમ અને ૨૦૨૧ના કાયદાની જોગવાઈઓની તુલના કરી છે, અને તે દર્શાવે છે કે નાના ફેરફારો સાથે રદ કરાયેલી બધી જોગવાઈઓ ફરીથી લાગુ કરવામાં આવી છે. આ ગેરબંધારણીય છે અને તેને રદ કરવામાં આવે છે."

બેન્ચે વધુમાં ઉમેર્યું કે કેસોના બેકલોગ સાથે વ્યવહાર કરવો એ માત્ર ન્યાયતંત્રની જવાબદારી નથી, પરંતુ આ જવાબદારી સરકારના અન્ય વિભાગો દ્વારા પણ વહેંચવી જોઈએ.

કાર્યકાળના માપદંડ પુનઃસ્થાપિત: આ ચુકાદાના પરિણામે, ટ્રિબ્યુનલના સભ્યોના કાર્યકાળ અંગેના અગાઉના ન્યાયિક નિર્દેશો ફરીથી પુનઃસ્થાપિત થયા છે. હવે:
•    ITAT (આવકવેરા અપીલ ટ્રિબ્યુનલ) અને CESTAT (કસ્ટમ્સ, એક્સાઇઝ અને સર્વિસ ટેક્સ અપીલ ટ્રિબ્યુનલ) ના સભ્યો ૬૨ વર્ષની ઉંમર સુધી સેવામાં રહેશે.
•    તેમના અધ્યક્ષો અથવા પ્રમુખો ૬૫ વર્ષની ઉંમર સુધી પદ પર રહેશે.

આ કાયદાએ અગાઉ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન અપીલ ટ્રિબ્યુનલ જેવી અનેક અપીલ સંસ્થાઓને નાબૂદ કરી હતી અને ટ્રિબ્યુનલ માળખામાં નિમણૂકો, વય માપદંડ અને કાર્યકાળને નિયંત્રિત કરતી જોગવાઈઓમાં સુધારો કર્યો હતો.