નવી દિલ્હી :દેશભરની લગભગ દરેક કોર્ટમાં હજારો કેસ પેન્ડિંગ છે. લોકોને નિર્ણયો માટે વર્ષો રાહ જોવી પડે છે. આ કારણે સામાન્ય લોકોને ન્યાય માટે લાંબી લડાઈ લડવી પડે છે. હવે, ઈન્ડિયા જસ્ટિસ રિપોર્ટ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. આ રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે દેશભરમાં 55 ટકા કિશોર ન્યાયના કેસ પેન્ડિંગ છે. ઓડિશા અને કર્ણાટકમાં સૌથી વધુ પેન્ડિંગ કેસ છે.

    ઈન્ડિયા જસ્ટિસ રિપોર્ટ (IJR) એ કિશોર ન્યાય પર આ પ્રકારનું પહેલું સંશોધન છે. રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે 31 ઓક્ટોબર, 2023 સુધીમાં, 362 કિશોર ન્યાય બોર્ડ (JJB) માં અડધાથી વધુ (55%) કેસ પેન્ડિંગ હતા. દેશના 765 જિલ્લાઓમાંથી, 92% જિલ્લાઓએ JJB ની રચના કરી છે, જે કાયદાના સંઘર્ષમાં રહેલા બાળકો સાથે સંકળાયેલા કેસોની જવાબદારી સંભાળતી સત્તાવાર ન્યાયિક સંસ્થા છે.

    દેશભરમાં પેન્ડિંગ કેસોની સંખ્યામાં વ્યાપક અસમાનતા છે. કેટલાક રાજ્યોમાં ઓછી પેન્ડિંગ છે, જ્યારે અન્ય રાજ્યોમાં વધુ પેન્ડિંગ છે. અહેવાલ મુજબ, ઓડિશામાં 83% કેસ પેન્ડિંગ છે, જ્યારે કર્ણાટકમાં 35%.

ભારતમાં ક્રાઇમ 2023 મુજબ, IPC (ભારતીય દંડ સંહિતા) અને ખાસ અને સ્થાનિક કાયદા (SLL) હેઠળ 31,365 કેસોમાં 40,036 કિશોરોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી દરેક ચારમાંથી ત્રણ 16-18 વર્ષની વયના બાળકો હતા. IJR નું સંશોધન દર્શાવે છે કે JJ એક્ટ 2015 ના અમલીકરણના એક દાયકા પછી પણ, બાળ-કેન્દ્રિત સેવાઓ પૂરી પાડવા માટેની આ વિકેન્દ્રિત પ્રણાલી ગંભીર ખામીઓથી પીડાય છે. 21 રાજ્યોમાંથી પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, 31 ઓક્ટોબર, 2023 સુધીમાં JJB દ્વારા 100,904 પેન્ડિંગ કેસમાંથી અડધાથી પણ ઓછી જગ્યાઓ ઉકેલાઈ ગઈ છે.

દેશભરમાં ઘણા વિભાગોમાં હાલમાં મોટી જગ્યાઓ ખાલી છે. કિશોર ન્યાય પ્રણાલીમાં પણ આવી જ સ્થિતિ છે. અહેવાલો અનુસાર, 30 ટકાથી વધુ સ્થળોએ કોઈ સ્ટાફ નથી. આ કેસોના બેકલોગનું કારણ છે. સરેરાશ, દરેક JJB પાસે દર વર્ષે 154 કેસ પેન્ડિંગ હોય છે.

દિલ્હીમાં ગુનાઓ કરતા બાળકોની સંખ્યા સૌથી વધુ (૪૨%) હોવા છતાં, તેના ૧૧ જિલ્લાઓમાં ફક્ત સાત જજમેન્ટ બોર્ડ હતા. આ દર જિલ્લામાં એક બોર્ડની કાનૂની જોગવાઈ કરતા ઓછું છે. 

ઓડિશા (૩૦ જિલ્લાઓમાં ૩૪ જજમેન્ટ બોર્ડ) અને કર્ણાટક (૩૧ જિલ્લાઓમાં ૩૪ જજમેન્ટ બોર્ડ) પાસે તેમના જિલ્લાઓ કરતા વધુ જજમેન્ટ બોર્ડ છે.

ચારમાંથી એક જજમેન્ટ બોર્ડ (૪૭૦ બોર્ડમાંથી ૧૧૧ બોર્ડના પ્રતિભાવો મુજબ) પાસે ત્રણ સભ્યોની પૂર્ણ બેન્ચ નહોતી - એક ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ અને બે સામાજિક કાર્યકરો. ફક્ત ત્રણ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો - ઓડિશા, સિક્કિમ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર - એ પૂર્ણ બેન્ચની રચના કરી.

ગોવા એકમાત્ર રાજ્ય હતું જેણે તેના બંને જિલ્લાઓમાં નિરીક્ષણ ગૃહો હોવાનો અહેવાલ આપ્યો હતો, જ્યાં તપાસ બાકી હોય ત્યારે બાળકોને અસ્થાયી રૂપે મોકલવામાં આવે છે. રાજસ્થાને ૪૨ માંથી ૪૦ જિલ્લાઓમાં આવા ગૃહોની હાજરી નોંધાવી હતી, જ્યારે મિઝોરમ અને મહારાષ્ટ્રમાં જિલ્લાઓ કરતા વધુ નિરીક્ષણ ગૃહો હતા.