નવી દિલ્હી: ઇન્ડિયા એલાયન્સ હવે તેના અંતિમ તબક્કામાં છે. મુખ્ય પક્ષ, કોંગ્રેસે પોતાનો ટેકો પાછો ખેંચી લીધો છે. પ્રાદેશિક પક્ષો તરફથી "પર્યાપ્ત સમર્થન" ના મળવાથી પક્ષ નારાજ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, નેહરુ-ગાંધી પરિવારે હવે આ ગઠબંધનનો અંત લાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ ઘટનાક્રમ સમગ્ર વિપક્ષી રાજકીય પરિદૃશ્ય માટે મોટો ફટકો છે. બિહારમાં મળેલી કારમી હાર આ ગઠબંધનના શબપેટીમાં છેલ્લો ખીલો સાબિત થઈ. ખંડિત સંબંધો હવે સામે આવી ગયા છે. ઘણા પક્ષો મહિનાઓથી નાખુશ હતા. બેઠકોની વહેંચણી અંગે મતભેદો વધ્યા.
રણનીતિ પર મતભેદો ખુલ્લા મુકાબલામાં પરિણમ્યા છે. બિહારના પરિણામોએ સમગ્ર સમીકરણને ઉથલાવી દીધું. કોંગ્રેસ અને આરજેડી બંનેએ હાર માટે એકબીજાને દોષી ઠેરવ્યા. અન્ય સાથી પક્ષોએ પણ ગઠબંધનની દિશા અને નેતૃત્વ પર સવાલ ઉઠાવ્યા. અનેક બેઠકો યોજાઈ, પરંતુ કોઈ સર્વસંમતિ થઈ નહીં. અંતે, ગઠબંધન તૂટી ગયું.

18 જુલાઈ, 2023 ના રોજ, 20 થી વધુ વિપક્ષી પક્ષો ઇન્ડિયા એલાયન્સના બેનર હેઠળ ભેગા થયા. જો કે, આ પ્રયોગ ફક્ત એક જ ચૂંટણી ચક્રમાં પડી ભાંગ્યો. આ વિકાસ ભાજપ માટે આવકારદાયક રાહત છે. આગામી ચૂંટણીઓમાં તેને વિભાજિત વિરોધનો સામનો કરવો પડશે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ ગઠબંધન ફક્ત ચૂંટણીની જરૂરિયાત હતી, રાજકીય રસાયણશાસ્ત્ર નહીં.

ઇન્ડિયા એલાયન્સ 2023 માં શરૂ કરાયેલા વિપક્ષી પક્ષોનો એક વ્યાપક મોરચો હતો. તેનું પૂરું નામ 'ઇન્ડિયન નેશનલ ડેવલપમેન્ટલ ઇન્ક્લુઝિવ એલાયન્સ' હતું. તેનો ઉદ્દેશ્ય ભાજપ અને એનડીએ સામે એક મજબૂત, સંયુક્ત અને સંકલિત રાજકીય બળ બનાવવાનો હતો.

તે સમયે, ગઠબંધનમાં કોંગ્રેસ, આરજેડી, ડીએમકે, ટીએમસી, આપ, જેડીયુ, સપા, એનસીપી (શરદ પવાર જૂથ), શિવસેના (ઉદ્ધવ ઠાકરે જૂથ), અને સીપીઆઈ-એમ સહિત અનેક મુખ્ય પક્ષો શામેલ હતા. આ વિચાર વિવિધ રાજ્યોમાં વિવિધ પક્ષોની તાકાતનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર ભારતમાં ભાજપ વિરોધી ગઠબંધન બનાવવાનો હતો.

ભારતીય ગઠબંધન 2024 ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ માટે પડકાર ઉભો કર્યો. જોકે ગઠબંધન કેન્દ્રમાં સરકાર બનાવવા માટે જાદુઈ સંખ્યા પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ ગયું, તેણે અપેક્ષા કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું, જેના કારણે ભાજપ પોતાના દમ પર બહુમતી મેળવી શક્યો નહીં. ઘણા રાજ્યોમાં, ગઠબંધને સીટ-વહેંચણી વ્યવસ્થા સાથે ચૂંટણી લડી.

જોકે, મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા, છત્તીસગઢ, રાજસ્થાન, આંધ્રપ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી સહિત પ્રાદેશિક ચૂંટણીઓમાં ગઠબંધનને નોંધપાત્ર હારનો સામનો કરવો પડ્યો. આ હારોએ ગઠબંધનની આંતરિક નબળાઈઓ છતી કરી. સીટ-વહેંચણી અંગેના વિવાદો અને સંકલનના અભાવે રાજકીય એકમને નબળું પાડ્યું. બિહારની હાર ગઠબંધનના પતન માટે શબપેટીમાં અંતિમ ખીલી સાબિત થઈ.

૨૦૨૫ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સૌથી મોટો ફટકો પડ્યો. આરજેડી-કોંગ્રેસ ગઠબંધન પહેલેથી જ નબળી સ્થિતિમાં હતું. નીતિશ કુમાર ફરીથી એનડીએમાં જોડાયા હતા. બેઠકોની વહેંચણી અંગે પક્ષોમાં મતભેદો ચાલુ રહ્યા. ચૂંટણી પરિણામો વિપક્ષી જૂથ માટે વિનાશક રહ્યા. વિપક્ષને લાગ્યું કે આ હાર સંયુક્ત મંચ માટેની નિષ્ફળ વ્યૂહરચનાનું પરિણામ છે. આ પછી, ઘણા પક્ષોએ ખુલ્લેઆમ નેતૃત્વ અને માળખા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા.