નવી દિલ્હી : તાલિબાનના મંત્રીની ભારત મુલાકાત માત્ર એક રાજદ્વારી ઘટના નથી, પરંતુ પ્રાદેશિક રાજકારણમાં એક મોટો સંકેત છે. આર્થિક રીતે નબળા અફઘાનિસ્તાનને સ્થિર વેપાર માર્ગની જરૂર છે; પાકિસ્તાન અવિશ્વસનીય બની ગયું છે. ભારત એક સારા વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. જો આ સહયોગ ચાલુ રહેશે, તો ભારત-અફઘાનિસ્તાન વેપાર ઝડપથી વધશે. ચાબહાર બંદર એશિયાનું નવું વેપાર કેન્દ્ર બનશે. પાકિસ્તાનનો પ્રભાવ ઓછો થશે, અને ચીનની વ્યૂહરચનાને પણ નવું સંતુલન શોધવું પડશે.

તાલિબાન સરકારના ઉદ્યોગ અને વાણિજ્ય મંત્રી નૂરુદ્દીન અઝીઝી ભારતની મુલાકાતે છે. તેમણે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર સાથે લાંબી ચર્ચા કરી. આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે તાલિબાને તાજેતરમાં જ તેના વેપારીઓને પાકિસ્તાન સાથેનો તમામ વેપાર બંધ કરવાનું સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું. તેમણે ત્રણ મહિનાની સમયમર્યાદા પણ નક્કી કરી હતી. આ પછી, એક મોટી ટીમ સાથે તેમની ભારત મુલાકાત મહત્વપૂર્ણ છે. જયશંકર સાથેની તેમની તસવીરમાં દેખાતી ઉષ્મા પાકિસ્તાની આર્મી ચીફ અસીમ મુનીર અને ત્યાંના શાસકોની બધી વ્યૂહરચનાઓ ખોરવી નાખે તેવી શક્યતા છે.

તાલિબાન મંત્રીના દિલ્હી આગમનની તસવીર સામે આવતાની સાથે જ, દક્ષિણ એશિયાઈ વ્યૂહરચના પર નજર રાખનારાઓએ તેને પાકિસ્તાન આર્મી ચીફ જનરલ અસીમ મુનીરની વ્યૂહરચના માટે સીધા જ આંચકા તરીકે જોયું. પાકિસ્તાન અફઘાનિસ્તાન પર તેની આર્થિક નિર્ભરતા પર દબાણ લાવીને તેને પોતાનામાં રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું, પરંતુ ભારત સાથે વધતા સંબંધો આ દબાણને નબળું પાડી રહ્યા છે.
નૂરુદ્દીન અઝીઝી, જે  ભારતની તેમની પ્રથમ સત્તાવાર મુલાકાતે પહોંચ્યા હતા, રોકાણ વધારવા અને વેપાર વધારવા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે અહીં આવ્યા છે. આ એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારતે ગયા મહિને 2021 ના મોટાભાગના સમય માટે બંધ રહ્યા પછી કાબુલમાં પોતાનું દૂતાવાસ ફરીથી ખોલ્યું હતું. આ પગલાથી સ્પષ્ટ સંદેશ મળ્યો કે નવી દિલ્હી ચીનને અફઘાનિસ્તાનમાં ફાયદો મેળવવાથી રોકવા માટે તાલિબાન સાથે મર્યાદિત પરંતુ વ્યવહારુ વાતચીત કરવા તૈયાર છે.

અફઘાન વાણિજ્ય મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે અઝીઝી ભારતીય વાણિજ્ય મંત્રી, વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકર અને ભારતીય વેપારી સમુદાય સાથે મુલાકાત કરશે. મંત્રાલયના નિવેદન અનુસાર, આ બેઠકો આર્થિક ભાગીદારી વધારવા, વેપારને સરળ બનાવવા, સંયુક્ત રોકાણની તકો બનાવવા અને પ્રાદેશિક પરિવહન માર્ગોમાં અફઘાનિસ્તાનની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

તાજેતરના અઠવાડિયામાં, અફઘાનિસ્તાન-પાકિસ્તાન સરહદ પર હિંસક અથડામણમાં ઘણા લોકો માર્યા ગયા છે. તણાવને કારણે, પાકિસ્તાને સરહદ બંધ કરી દીધી, જેનાથી અફઘાનિસ્તાનના વેપાર પર ગંભીર અસર પડી. જ્યારે અગાઉ અફઘાનિસ્તાનનો મોટાભાગનો વેપાર પાકિસ્તાન દ્વારા થતો હતો, પરંતુ હવે આ નિર્ભરતા ઘટી રહી છે.

અફઘાન વાણિજ્ય મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા છ મહિનામાં ઈરાન દ્વારા તેનો વેપાર $1.6 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયો છે, જે પાકિસ્તાન સાથેના $1.1 બિલિયનને વટાવી ગયો છે. આનાથી તાલિબાન સરકારને ખ્યાલ આવ્યો કે પાકિસ્તાન પર નિર્ભરતા આર્થિક અને રાજકીય રીતે નુકસાનકારક છે. આ સંદર્ભમાં, ભારત એક વિશ્વસનીય અને સ્થિર વેપાર ભાગીદાર તરીકે ફરી ઉભરી આવ્યું.

ભારત પહેલાથી જ ચાબહાર બંદરનું સંચાલન કરે છે, જે પાકિસ્તાનમાંથી પસાર થયા વિના અફઘાનિસ્તાનને સીધા વિશ્વ સાથે જોડે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે તાજેતરમાં ભારતને ચાબહાર કામગીરી માટે છ મહિનાની છૂટ આપી છે, જેનાથી પાકિસ્તાન પર તાલિબાનની નિર્ભરતા વધુ ઓછી થઈ છે.

ભારતીય વિદેશ પ્રધાન એસ. જયશંકરે દિલ્હીમાં તાલિબાન પ્રધાન અઝીઝીનું સ્વાગત કર્યું, અને બંને નેતાઓએ આર્થિક સહયોગ વધારવા પર વિગતવાર ચર્ચા કરી. જયશંકરે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે ભારત અફઘાન લોકોની પ્રગતિ અને સમૃદ્ધિને સમર્થન આપે છે. બેઠકમાં ચાબહાર બંદરને વધુ સક્રિય કરવા, રોકાણ વધારવા, વેપારને સરળ બનાવવા, બંને દેશો વચ્ચે લોકો વચ્ચે ગતિવિધિ સરળ બનાવવા અને વ્યવસાયિક વિઝા સરળ બનાવવા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. અગાઉ સ્થાપિત સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથને ફરીથી સક્રિય કરવા માટે એક કરાર થયો હતો. સંયુક્ત ચેમ્બર ઓફ કોમર્સની સ્થાપના પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. અફઘાન વાણિજ્ય મંત્રાલયના પ્રવક્તા અખુન્દઝાદા અબ્દુલ સલામ જાવદે પુષ્ટિ આપી હતી કે વેપાર સંવાદ ચાલુ રાખવા માટે બંને દેશોમાં વેપાર જોડાણોની નિમણૂક કરવાની યોજના છે.