નવી દિલ્‍હીઃ દિલ્હી-એનસીઆર અને ઉત્તર પ્રદેશના નજીકના જિલ્લાઓમાં હાલમાં હવાની ગુણવત્તા (AQI) અત્યંત નબળી અને ખતરનાક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. ગાઢ ધુમ્મસને કારણે પ્રદૂષકો હવામાં ફસાયેલા રહે છે, જેનાથી શ્વાસ લેવાનું પણ મુશ્કેલ બની ગયું છે. આ સંકટનો સામનો કરવા માટે, ઉત્તર પ્રદેશની યોગી સરકારે એક મોટો અને કડક નિર્ણય લીધો છે. સરકારે નોઈડા અને ગાઝિયાબાદમાં ડીઝલ ઓટોરિક્ષા પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. સરકારી માહિતી મુજબ, આ પ્રતિબંધ ૩૧ ડિસેમ્બર સુધીમાં તબક્કાવાર રીતે લાગુ કરવામાં આવશે. વધુમાં, મેરઠમાં પણ પ્રતિબંધિત વાહનો માટે નવા પરમિટ આપવા અને પરમિટ રિન્યુઅલ તાત્કાલિક બંધ કરી દેવામાં આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે સરકાર પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે આ વખતે સખ્તાઈથી કામ કરી રહી છે.
ડીઝલ ઓટોરિક્ષા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય લેવા પાછળનું મુખ્ય કારણ વાયુ પ્રદૂષણનું ખતરનાક સ્તર છે. સરકારી અધિકારીઓ અને પરિવહન વિભાગના સંયુક્ત પગલાં મુજબ, રસ્તાની ધૂળને વાયુ પ્રદૂષણના સૌથી મોટા કારણ તરીકે ઓળખવામાં આવી છે. જોકે ડીઝલ એન્જિન પણ હવામાં ઝેરી કણો મુક્ત કરે છે. આથી, પ્રદૂષણને અંકુશમાં લેવા માટે, સૌથી વધુ પ્રદૂષણ ફેલાવતા વાહનોને તબક્કાવાર રીતે રસ્તા પરથી દૂર કરવા એ આ વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે. આ પગલું એનસીઆરના યુપી ભાગમાં તાત્કાલિક રાહત લાવવા અને લાંબા ગાળાના પર્યાવરણીય લક્ષ્યોને હાંસલ કરવાના હેતુથી લેવામાં આવ્યું છે.
યુપી વહીવટીતંત્ર દ્વારા માત્ર ડીઝલ ઓટો પર પ્રતિબંધ મૂકવા ઉપરાંત એક વિગતવાર કાર્ય યોજના અમલમાં મૂકવામાં આવી છે, જેનો મુખ્ય ફોકસ રસ્તાની ધૂળ ઘટાડવા પર છે. આ પ્લાનના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં રસ્તાઓની યાંત્રિક સફાઈ, વૃક્ષારોપણ માટે વિશેષ અભિયાન, અને ધૂળને દબાવવા માટે પાણીનો છંટકાવ અને ધુમ્મસ વિરોધી બંદૂકો (Anti-smog Guns)નો ઉપયોગ સામેલ છે. નોઇડા અને ગ્રેટર નોઇડા સત્તાવાળાઓએ ખાસ કરીને વધુ ટ્રાફિકવાળા વિસ્તારોમાં એન્ટી-સ્મોગ ગનનો ઉપયોગ વધાર્યો છે. આ ઉપરાંત, બાંધકામ સ્થળોની સઘન દેખરેખ અને પ્રદૂષણના ધોરણોનું પાલન ન કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહીનો પણ સમાવેશ થાય છે. પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન વિભાગના મુખ્ય સચિવને આ સમગ્ર કાર્ય યોજના માટે મુખ્ય નોડલ અધિકારી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે, જે આયોજનના કડક અમલનો સંકેત આપે છે.
ડીઝલ ઓટો પર અચાનક પ્રતિબંધ મૂકવાથી હજારો ઓટો ડ્રાઇવરો માટે મોટો આર્થિક પડકાર ઊભો થયો છે. જોકે, સરકારનું લાંબા ગાળાનું લક્ષ્ય ઇલેક્ટ્રિક અને CNG વાહનો તરફ સંક્રમણ કરવાનું છે. આ પ્રતિબંધ ઓટો માલિકોને તેમના વાહનોને ઇકો-ફ્રેન્ડલી વિકલ્પો, ખાસ કરીને CNG અથવા ઇલેક્ટ્રિક ઓટો તરફ ફેરવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરશે. આ કડક પગલાં પરિવહન વિભાગને પ્રદૂષણ મુક્ત વાહનવ્યવહાર નીતિ તરફ આગળ વધવા માટે મજબૂર કરશે, જે દિલ્હી-એનસીઆર ક્ષેત્રના લાખો રહેવાસીઓ માટે સ્વચ્છ હવા સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી છે.