દેહરાદૂન : સામાજિક સમાનતાને મજબૂત કરવા અને પરંપરાગત મૂલ્યોને પુનર્જીવિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, ઉત્તરાખંડના જૌનસાર-બાવર વિસ્તારના ૨૫ ગામોએ એક મોટો અને સર્વસંમત નિર્ણય લીધો છે. આ ગામોએ તમામ લગ્નો અને શુભ સમારોહ સંપૂર્ણ સાદગી સાથે યોજવા માટે સંમતિ આપી છે, જે અંતર્ગત હવેથી લગ્ન પ્રસંગોમાં દારૂ, ફાસ્ટ ફૂડ અને ભેટ-સોગાદોના ભવ્ય આદાનપ્રદાન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
મોંઘી વાનગીઓ અને ભેટ પર પ્રતિબંધ
ડોહા ગામમાં ખટ્ટ પ્રમુખ અને 'સ્યાણા' રાજેન્દ્ર સિંહ તોમરની અધ્યક્ષતામાં મળેલી બેઠકમાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. સમુદાયના નેતાઓએ તારણ કાઢ્યું હતું કે આધુનિક દેખાડો અને વધતી સ્પર્ધાને કારણે ઘણા પરિવારો દેવામાં ડૂબી રહ્યા છે.
નવા નિયમો મુજબ, લગ્ન સમારોહમાં નીચેની વસ્તુઓ પીરસવા અને આપવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે:
 * પ્રતિબંધિત વસ્તુઓ: અંગ્રેજી દારૂ, બિયર, ચોમિન, મોમોઝ, ટિક્કી, ચાટ અને અન્ય ફાસ્ટ ફૂડ.
 * આર્થિક બોજ હળવો: ગરીબ પરિવારો પરનો આર્થિક બોજ ઘટાડવા માટે કન્યા પક્ષ તરફથી બકરી ભેટ આપવાની જૂની પ્રથા પણ બંધ કરવામાં આવી છે.
 * ભેટ-સોગાદો: અસમાનતાને કાબૂમાં લેવા માટે ચાંદીના સિક્કા, સૂકા મેવા અને મોંઘી ભેટોની આપ-લે પણ પ્રતિબંધિત છે. પરંપરા મુજબ, માત્ર મામા જ ઘઉં, ચોખા અને એક બકરી લાવવાની છૂટ રહેશે.
આ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર કોઈપણ વ્યક્તિને ₹૧ લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવશે.
સામાજિક સંતુલન માટે જૂના નિયમોનું પાલન
જૌનસાર-બાવરના ઘણા ગામો પહેલેથી જ એક જૂના નિયમનું પાલન કરે છે, જે મહિલાઓને લગ્નમાં માત્ર ત્રણ જ પરંપરાગત આભૂષણો પહેરવા માટે પ્રતિબંધિત કરે છે. આ નિયમ ખર્ચીલા સોનાના દાગીના ખરીદવા માટે આર્થિક રીતે નબળા પરિવારો લોન ન લે, તે હેતુથી અપનાવવામાં આવ્યો હતો.
સામૂહિક શાસન પ્રણાલી
જૌનસાર-બાવર વિસ્તાર 'ખટ્ટ શૈલી' નામની પરંપરાગત સામૂહિક શાસન પ્રણાલી દ્વારા સંચાલિત થાય છે, જ્યાં ૭ થી ૧૮ ગામોના સમૂહો ભેગા મળીને સામાજિક નિર્ણયો લે છે. આ પ્રણાલી 'સ્યાણા' (વડીલ) દ્વારા સંચાલિત થાય છે, જે ગામના વરિષ્ઠ સભ્યો સાથે મળીને નિયમો ઘડે છે. આ પ્રથા રાજા વિરાટના યુગ જેટલી જૂની હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આ વિસ્તારની વસ્તી લગભગ ૨.૫ લાખ છે અને અહીં ૨૦,૦૦૦ થી વધુ પરિવારો રહે છે. લગભગ ૯૦ ટકા લોકો હજી પણ સંયુક્ત પરિવારોમાં રહે છે. બિજલવાન પરિવારના ઘરમાં ૯૦ સભ્યો છે, જ્યારે બ્રિનાદ-બસ્તીલ, બુલહડ, રંગેઉ અને કુલહા જેવા ગામોમાં ૪૦ થી ૭૫ સભ્યોના મોટા પરંપરાગત એકમો હજી પણ જળવાયેલા છે.
સામુદાયિક નેતાઓનું કહેવું છે કે આ નવા નિયમો ધનિક અને ગરીબ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવામાં, બિનજરૂરી ખર્ચ ઘટાડવામાં અને સામાજિક એકતાને વધુ ગાઢ બનાવવામાં મદદ કરશે. આને આ વિસ્તારમાં છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં થયેલા સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ સામાજિક સુધારાઓમાંના એક તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.