નવી દિલ્‍હી તા.૨૪: લાખોનો પગાર, એક આકર્ષક કાર, એક વૈભવી ફલેટ, અને ઇન્‍સ્‍ટાગ્રામ રીલ્‍સ અને વિદેશમાં વેકેશનના ચિત્રોથી ભરેલી પોસ્‍ટ્‍સ... આ બધું એક મિલેનિયમની સક્‍સેસ  સ્‍ટોરી જેવું લાગે છે, પરંતુ ઘણીવાર ગ્‍લેમરસ જીવનશૈલી પાછળ એક મોટું દેવું અને છુપાયેલા ખર્ચાઓ છુપાયેલા હોય છે. ઊંચા પગાર, વૈભવી જીવનશૈલી અને દેવાનું આ મિશ્રણ દેશના સહષાબ્‍દી યુવાનોને દેવાની જાળમાં ફસાવી રહ્યું છે. દર મહિને લાખો રૂપિયા કમાતા હોવા છતાં તેઓ નાણાકીય અસુરક્ષામાં જીવે છે.

મહેશ (નામ બદલ્‍યું છે) એક સોફટવેર એન્‍જાિનિયર છે જેનો વાર્ષિક પગાર ૫૦ લાખ રૂપિયા છે. આ પ્રભાવશાળી લાગે છે, પરંતુ વાસ્‍તવમાં, તેના પર ૬૦ લાખ રૂપિયાનું દેવું છે. કર પછી, તેનો માસિક પગાર ૨.૮ લાખ રૂપિયા છે, જેમાંથી ૧ લાખ રૂપિયા ફલેટ અને કારના ચ્‍પ્‍ત્‍માં જાય છે. તે ૩૦,૦૦૦ રૂપિયા જરૂરિયાતો પર અને ૫૦,૦૦૦ રૂપિયા જીવનશૈલી પર ખર્ચ કરે છે.

કાગળ પર, તે હજુ પણ દર મહિને ૧૦૦,૦૦૦ રૂપિયા બચાવે છે, પરંતુ જ્‍યારે કારની જાળવણી, વીમો, સોસાયટી ફી, તબીબી બિલ, કૌટુંબિક જરૂરિયાતો અને અન્‍ય નાના ખર્ચાઓ ઉમેરવામાં આવે છે, ત્‍યારે વાસ્‍તવિક બચત લગભગ શૂન્‍ય થઈ જાય છે. નાણાકીય સલાહકાર પાયલ જૈને કહ્યું, મહેશ બહારથી સફળ દેખાય છે, પરંતુ અંદરથી તણાવમાં છે.

કોણ વધુ સમૃદ્ધ છે? સંપત્તિ સલાહકાર પલક જૈન કહે છે, વાસ્‍તવિક સંપત્તિ એ નથી કે તમે શું કમાવો છો, પરંતુ તમે શું બચત કરો છો અને રોકાણ કરો છો.ૅ આજે, ઘણા ઉચ્‍ચ પગાર ધરાવતા સહષાબ્‍દી તકનીકી રીતે નાદાર છે. તેમણે એક ડિલિવરી કાર્યકરનું ઉદાહરણ આપ્‍યું જે ૩૦,૦૦૦ રૂપિયાની આવકમાંથી ૧૫,૦૦૦ રૂપિયા બચાવે છે, અને ૫૦ લાખ રૂપિયા કમાતા વ્‍યાવસાયિક કરતાં વધુ ધનવાન છે પણ બચત કરતો નથી. ક્રિપ્‍ટો એક્‍સચેન્‍જ કોઈનસ્‍વિચના સહ-સ્‍થાપક આશિષ સિઘલે કહ્યું, મધ્‍યમ વર્ગ હવે બચત પર નહીં, પણ ક્રેડિટ પર આધાર રાખે છે. પરિવારો તેમની આવકના ૨૫% સુધી બચત કરતા હતા, પરંતુ જીવનશૈલી ફુગાવા અને સ્‍થિર પગાર વૃદ્ધિને કારણે આ ઘટી રહ્યું છે.

શું છે સમાધાન?

૧.દેવું ચૂકવોઃ ક્રેડિટ કાર્ડ- પર્સનલ લોન જેવી ઉમાવ્‍યાજની લોન ભરી દયો. પછી બીલ્‍ડ લોન ભરો.

૨. સ્‍વચાલિત બચતઃ ખર્ચ કરતા પહેલા બચત કરવા માટે તમારી આવકનો એક ભાગ સીધો ફિક્‍સ્‍ડ ડિપોઝિટ (FD) અથવા SIP (SIP) માં રોકાણ કરો.

૩. તમારી જીવનશૈલી પર નિયંત્રણ રાખોઃ જરૂરિયાતો અને ઇચ્‍છાઓ વચ્‍ચેનો તફાવત સમજો. ફક્‍ત આવશ્‍યક વસ્‍તુઓ પર ખર્ચ કરો. લોન લઈને તમારી ઇચ્‍છાઓ પૂર્ણ કરવી એ મૂર્ખામીભર્યું છે.

૪. વીમો અને કટોકટી ભંડોળઃ આરોગ્‍ય અને મુદત વીમો મેળવો જેથી કટોકટીની સ્‍થિતિમાં તમારે લોન પર આધાર રાખવો ન પડે. એક કટોકટી ભંડોળ બનાવો જે છ મહિનાના ખર્ચને આવરી લે.

૫. ૫૦-૩૦-૨૦ નિયમ અપનાવોઃ તમારી આવકનો ૫૦% આવશ્‍યક વસ્‍તુઓ પર, ૩૦% ઇચ્‍છાઓ પર ખર્ચ કરો અને ૨૦%રોકાણ કરો

RBI અનુસાર, ભારતમાં કામ કરતા લોકોની આવક અને દેવા (દેવું-થી-આવક ગુણોત્તર) વચ્‍ચેનું સંતુલન બગડી રહ્યું છે. સરેરાશ, ભારતીય ઘરની આવકના ૪૦% થી વધુ દેવા પર ખર્ચવામાં આવે છે. શહેરી યુવાનોમાં આ પ્રમાણ વધુ છે, ઘણા કિસ્‍સાઓમાં ૫૦-૬૦% સુધી પહોંચે છે. ૨૦૧૯માં ઘરગથ્‍થુ દેવું જીડીપીના આશરે ૩૨% હતું, જે ૨૦૨૪ સુધીમાં વધીને લગભગ ૪૦% થયું છે. ક્રેડિટ કાર્ડ અને પર્સનલ લોનમાં સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, વાર્ષિક ૨૦% થી વધુ.

પરિસ્‍થિતિ ગંભીર છે...

જ્જ સેબીના મતે, ૬૪% ભારતીય પરિવારો પાસે કોઈ સંગઠિત બચત યોજના નથી.

જ્જ આરબીઆઈ હાઉસહોલ્‍ડ રિપોર્ટ ૨૦૨૫ મુજબ, શહેરી પરિવારોનું સરેરાશ દેવું તેમની કુલ આવકના ૪૮% સુધી પહોંચી ગયું છે.

૨૦૨૫માં ક્રેડિટ કાર્ડ બેલેન્‍સમાં ૨૫%નો વધારો થયો છે, અને EMI-આધારિત ખર્ચ દર વર્ષે ૨૦%ના દરે વધી રહ્યો છે.

છેલ્‍લા બે વર્ષમાં, દેશમાં પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ સરેરાશ દેવું ૩.૯ લાખ રૂપિયાથી વધીને ૪.૮૦ લાખ રૂપિયા થયું છે