નવી દિલ્‍હી, તા.૨૪: ભારતના મુખ્‍ય ન્‍યાયાધીશ (CJI) જસ્‍ટિસ બીઆર ગવઈએ રવિવારે, તેમની નિવળત્તિના એક દિવસ પહેલા, અનામતમાં ક્રીમી લેયર, કોલેજિયમ સામેના આરોપો, ન્‍યાયતંત્રની સ્‍વતંત્રતા અને તેમના પોતાના ભવિષ્‍ય અંગે અનેક મહત્‍વપૂર્ણ જવાબો આપ્‍યા. તેમણે કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે જાતિ આધારિત અનામતમાં ક્રીમી લેયરના મુદ્દાને ઉકેલવામાં પોતાનું કામ કર્યું છે. હવે, તે સરકાર અને સંસદ પર નિર્ભર છે.

ભારતના મુખ્‍ય ન્‍યાયાધીશ ભૂષણ રામકળષ્‍ણ ગવઈ (CJI ગવઈ) નિવળત્ત થયા છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેમના કાર્યકાળના છેલ્લા દિવસે, તેમણે અનામત વિશે મુખ્‍ય વાત કરી. તેમણે ચિંતા વ્‍યક્‍ત કરી કે અનામતના લાભો ખરેખર વંચિત અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા લોકો સુધી પહોંચી રહ્યા નથી. ન્‍યાયાધીશ ગવઈએ જણાવ્‍યું હતું કે SC/ST સમુદાયોના સામાજિક અને આર્થિક રીતે વિકસિત વર્ગોએ અનામતનો મોટો હિસ્‍સો રોકી રાખ્‍યો છે. તેમણે CJI તરીકે નિવળત્તિ લીધા પછી સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોતાનો  અનુભવ પણ શેર કર્યો.

ન્‍યાયાધીશ ગવઈ દલિત સમુદાયમાંથી સુપ્રીમ કોર્ટના વડા બનનારા બીજા વ્‍યક્‍તિ છે. અંગ્રેજી અખબાર ટાઇમ્‍સ ઓફ ઇન્‍ડિયા સાથેની મુલાકાતમાં, તેમણે કહ્યું કે કેન્‍દ્ર અને રાજ્‍ય સરકારો માટે SC/ST  સમુદાયોને પેટાપ્રવર્ગીકરણ કરવાનો સમય આવી ગયો છે જેથી નોકરીમાં અનામતનો સાચો લાભ શૈક્ષણિક, સામાજિક અને આર્થિક રીતે પછાત રહેતી જાતિઓ મેળવી શકે. તેમણે કહ્યું કે ‘ક્રીમી લેયર' એ પાછળ હટવું જોઈએ અને વંચિતોને સમાવવા જોઈએ, ભલે આનાથી તેમના પોતાના સમુદાયોમાંથી ટીકા થઈ શકે. યાદ રહે કે CJI ગવઈની આગેવાની હેઠળની સુપ્રીમ કોર્ટની સાત ન્‍યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્‍ચે તાજેતરમાં ચુકાદો આપ્‍યો હતો કે રાજ્‍યોને લ્‍ઘ્‍ સમુદાયમાં પેટાપ્રશ્રેણીઓ બનાવવાનો અધિકાર છે જેથી અનામતનો મોટો હિસ્‍સો સૌથી પછાત વર્ગો સુધી પહોંચે.

CJI ગવઈએ સોશિયલ મીડિયા પર નફરતભર્યા ભાષણના વધારા પર ચિંતા વ્‍યક્‍ત કરી અને કહ્યું કે બંધારણમાં અભિવ્‍યક્‍તિની સ્‍વતંત્રતા પરના વાજબી નિયંત્રણોૅ નફરતભર્યા ભાષણની સમસ્‍યાને ઉકેલવા માટે પૂરતા નથી. તેમણે કહ્યું કે સંસદે જો જરૂરી હોય તો આ મુદ્દાને ઉકેલવા માટે નવા કાયદા અને પદ્ધતિઓ ઘડવાનો વિચાર કરવો જોઈએ. TOI અનુસાર, તેમણે કહ્યું, ‘વ્‍યક્‍તિગત રીતે, હું માનું છું કે કોઈ પ્રકારનું નિયમનકારી માળખું જરૂરી છે.'

CJI ગવઈએ પોતાનો સૌથી ખરાબ અનુભવ વર્ણવ્‍યો : તેમના કાર્યકાળમાં તેમના શ્રેષ્ઠ અને સૌથી ખરાબ ક્ષણો વિશે પૂછવામાં આવતા, તેમણે કહ્યું કે બુલડોઝર જસ્‍ટિસ સામેનો નિર્ણય તેમની સૌથી સંતોષકારક સિદ્ધિ હતી. તાજેતરના નિર્ણયમાં, વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલો પર સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્ણયને ઉથલાવી દેવાના બહુમતીના અભિપ્રાય પર ન્‍યાયાધીશ ઉજ્જવલ ભૂયાનની વ્‍યક્‍તિગત ટિપ્‍પણીઓ તેમના કાર્યકાળનો ૅસૌથી ખરાબ અનુભવૅ હતો. તેમણે કહ્યું, ૅજો તેમણે મારા નિર્ણયની ટીકા કરી હોત તો સારું હોત. પરંતુ ટિપ્‍પણીઓ વ્‍યક્‍તિગત હતી, અને તેઓ ખરાબ સ્‍વાદ છોડી ગયા.

કયા નિર્ણયો તેમના હૃદયની નજીક છે? : CJI ગવઈએ કહ્યું કે પર્યાવરણ, ઇકોલોજી અને જંગલોના રક્ષણને લગતા નિર્ણયો તેમના પ્રિય છે. વધુમાં, રાષ્‍ટ્રપતિ સંદર્ભમાં સર્વસંમતિથી લેવાયેલો નિર્ણય, SC/ST પેટા-વર્ગીકરણનો નિર્ણય અને ટ્રિબ્‍યુનલ રિફોર્મ્‍સ એક્‍ટને રદ કરવાનો નિર્ણય તેમના સૌથી મહત્‍વપૂર્ણ અને પડકારજનક નિર્ણયોમાંનો એક હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં મહિલાઓની ઓછી સંખ્‍યા અંગે, તેમણે કહ્યું કે સમસ્‍યા એ છે કે હાઇકોર્ટમાં મહિલાઓની સંખ્‍યા મોડેથી વધી રહી છે. તેમણે આશા વ્‍યક્‍ત કરી કે આગામી પાંચ વર્ષમાં, મોટી સંખ્‍યામાં મહિલા હાઇકોર્ટના ન્‍યાયાધીશો સુપ્રીમ કોર્ટમાં નિમણૂક માટે લાયક બનશે.

ન્‍યાયિક નિમણૂકો અંગે, તેમણે કહ્યું કે કોલેજિયમ સિસ્‍ટમ સારી રીતે કામ કરી રહી છે, ખાસ કરીને કારણ કે કોલેજિયમ ઉમેદવારો સાથે વ્‍યક્‍તિગત રીતે તેમની યોગ્‍યતાનું મૂલ્‍યાંકન કરવા માટે વાતચીત કરે છે. તેઓ NJAC જેવી સિસ્‍ટમ સાથે અસંમત હતા.

દેશની નીચલી અદાલતોમાં ૫૦ મિલિયનથી વધુ પેન્‍ડિંગ કેસ અંગે, તેમણે કહ્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટના ન્‍યાયાધીશોની સંખ્‍યા, લગભગ ૨૧,૦૦૦, વધારવી જોઈએ, અને આ પ્રક્રિયા સતત અને તબક્કાવાર રીતે આગળ વધવી જોઈએ. ન્‍યાયતંત્રના વડા તરીકેના તેમના કાર્યકાળના છેલ્લા દિવસે, CJI ગવઈએ અનેક મહત્‍વપૂર્ણ કાનૂની, સામાજિક અને સંસ્‍થાકીય મુદ્દાઓ પર સ્‍પષ્ટ અને સ્‍પષ્ટ વલણ અપનાવ્‍યું