નવી દિલ્હી :  વૈશ્વિક ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી મૂડીઝ રેટિંગ્સ દ્વારા ભારત સરકારની રાજકોષીય નીતિ અને આવક સંગ્રહ અંગે મંગળવારે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. મૂડીઝના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ અને સિનિયર ક્રેડિટ ઓફિસર માર્ટિન પેચેએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં લેવાયેલા મોટા કરવેરા કાપને કારણે દેશની મહેસૂલ વૃદ્ધિ (Revenue Growth) પર દબાણ આવ્યું છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ના અંત સુધીમાં ચોખ્ખી કર આવક ઘટીને ₹12.29 લાખ કરોડ થઈ છે, જે ગત વર્ષે સમાન ગાળામાં ₹12.65 લાખ કરોડ હતી. સરકારે તેના બજેટ લક્ષ્યાંકનો માત્ર 43.3% જ હાંસલ કર્યો છે, જે રાજકોષીય એકત્રીકરણ (Fiscal Consolidation) ના પ્રયાસો માટે એક મોટો પડકાર છે.

સરકારના બે મુખ્ય કરવેરા રાહત પગલાં - નવા કર માળખા હેઠળ આવકવેરા મુક્તિ મર્યાદા ₹7 લાખથી વધારીને ₹12 લાખ કરવી, જેનાથી મધ્યમ વર્ગને આશરે ₹1 લાખ કરોડની રાહત મળી, અને 375 જેટલી વસ્તુઓ પર GST દરોમાં ઘટાડો કરવો, જેનો હેતુ વપરાશ વધારવાનો છે - આ બંને પગલાં મહેસૂલ નબળાઈ પાછળનું મુખ્ય કારણ છે. માર્ટિન પેચેના મતે, આ આવક પરનો ભાર સરકારની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે કે તે રાજકોષીય નીતિ દ્વારા અર્થતંત્રને વધારાનો ટેકો આપી શકે. જોકે, તેમણે આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો કે ભારતીય અર્થતંત્રને સ્થાનિક માંગ, નિકાસ વૈવિધ્યકરણ અને ખાસ કરીને RBI દ્વારા વ્યાજદરમાં ઘટાડો કરીને અપનાવેલી સરળ નાણાકીય નીતિ (Easier Monetary Policy) દ્વારા ટેકો મળશે, જેણે ફુગાવાને ઐતિહાસિક નીચલા સ્તર 0.25% સુધી પહોંચાડ્યો છે અને વપરાશને વેગ આપશે.

વૈશ્વિક સ્તરે, ભારતીય અર્થતંત્રનું ભાવિ અનિશ્ચિતતાઓથી ઘેરાયેલું છે. પેચેએ નોંધ્યું હતું કે સ્થાનિક વપરાશ અને માળખાગત રોકાણ (Infrastructure Investment) ભારતના આર્થિક વિકાસના મુખ્ય ચાલક છે. આનાથી અમેરિકા દ્વારા ભારતીય માલ પર લાદવામાં આવેલા 50% આયાત ટેરિફની અસર મોટાભાગે સરભર થઈ જશે. જોકે, મૂડીઝે ચેતવણી આપી છે કે જો આ ટેરિફ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો તેનાથી રોકાણ પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. સરકાર માટે તાત્કાલિક પડકાર એ છે કે તે કરવેરામાં ઘટાડો કર્યા પછી પણ મહેસૂલ સંગ્રહને કેવી રીતે વેગ આપે છે, જેથી ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં GDP ના 4.4% ના રાજકોષીય ખાધના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરી શકાય.

મૂડીઝની આ ટિપ્પણી ભારતીય નીતિ નિર્માતાઓ માટે એક સ્પષ્ટ સંકેત છે કે આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપવા અને રાજકોષીય જવાબદારી જાળવવા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું કેટલું જરૂરી છે. જ્યારે કરવેરા રાહત મધ્યમ વર્ગને રાહત આપે છે અને વપરાશને પ્રોત્સાહન આપે છે, તે જ સમયે તે સરકારી તિજોરી પર ભારણ વધારે છે. આગામી બજેટમાં સરકાર કયા નવા મહેસૂલ ઉત્પન્ન કરતા પગલાં લે છે અથવા ખર્ચને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરે છે, તે જોવું મહત્વનું રહેશે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ અનુકૂળ રહે અને RBI દ્વારા વ્યાજદરમાં વધુ ઘટાડો થાય, તો આર્થિક વૃદ્ધિ સ્થિર અને મધ્યમ રહી શકે છે, પરંતુ રાજકોષીય નીતિ દ્વારા વધુ ટેકો આપવાની 'ફાયરપાવર' હવે ઘણી ઓછી થઈ ગઈ છે.