રાવલપિંડી : પાકિસ્તાનના રાવલપિંડી શહેરના હૃદયમાં આવેલી અદિયાલા જેલ માત્ર એક જેલ નથી, પરંતુ પાકિસ્તાની રાજકારણના સૌથી અંધકારમય અધ્યાયોની જીવંત સાક્ષી છે. રાજધાની ઈસ્લામાબાદથી માત્ર 15 કિલોમીટર દૂર સ્થિત, આ સેન્ટ્રલ જેલને દેશની સૌથી કુખ્યાત અને ઉચ્ચ સુરક્ષાવાળી જેલોમાંની એક માનવામાં આવે છે. ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાન હાલમાં અહીં કેદ છે, જેણે આ જેલને ફરીથી વૈશ્વિક સ્તરે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બનાવી દીધું છે. તેની 30 ફૂટ ઊંચી અને ઇલેક્ટ્રિક વાયરોથી ઘેરાયેલી દિવાલોની પાછળ, રાજકીય ષડયંત્રો અને માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના અનેક કિસ્સાઓ દફન છે.

અદિયાલા જેલનો ઇતિહાસ કાળા રાજકીય ઇતિહાસથી ભરેલો છે. તેને પાકિસ્તાની રાજકારણના દિગ્ગજો માટે 'રાજકીય કબ્રસ્તાન'નું બિરુદ મળ્યું છે. આ તે જ જેલ છે જ્યાં 4 એપ્રિલ, 1979 ના રોજ ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટોને ફાંસી આપવામાં આવી હતી. તેમની પુત્રી બેનઝીર ભુટ્ટો પણ અહીં કેદ રહી ચૂક્યા છે. તાજેતરના ભૂતકાળમાં, ત્રણ વખત વડાપ્રધાન રહેલા નવાઝ શરીફ, તેમની પુત્રી મરિયમ નવાઝ, યુસુફ રઝા ગિલાની અને આસિફ અલી ઝરદારી જેવા પાકિસ્તાનના દરેક મોટા રાજકીય વંશના નેતાઓએ અહીં સમય વિતાવ્યો છે. આ ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે અદિયાલા જેલ વિપક્ષ માટે 'સન્માનનો બેજ' બની ગઈ છે, છતાં પણ તે ત્રાસ, ભીડભાડ અને કઠોર પરિસ્થિતિઓ માટે કુખ્યાત છે.

ઇમરાન ખાનની વાત કરીએ તો, તોશાખાના કેસમાં ઓગસ્ટ 2023 માં ધરપકડ થયા બાદ તેઓ અહીં કેદ છે. તેમને અહીં રાખવાનું મુખ્ય કારણ તેની ઉચ્ચ સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને ઇસ્લામાબાદ કોર્ટની નજીકનું સ્થાન છે, જ્યાં તેના કેસ ચાલી રહ્યા છે. જોકે, તેમના સમર્થકો અને ટીકાકારો તેને "રાજકીય ષડયંત્ર" કહે છે. હાલમાં ઇમરાનના પરિવાર અને સમર્થકોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે તેમને ત્રણ અઠવાડિયાથી ઇમરાનને મળવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નથી, જેલમાં તેમની હત્યાની અફવાઓ પણ ફેલાઈ રહી છે. તાજેતરમાં, 26 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ, ઇમરાનની બહેનો – અલીમા ખાન અને ડૉ. ઉઝમા ખાન – ને જેલની બહાર વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસના લાઠીચાર્જનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેણે પાકિસ્તાનમાં રાજકીય તણાવને વધુ વધારી દીધો છે.

ઇમરાનની પત્ની બુશરા બીબી પણ અલ-કાદિર ટ્રસ્ટ કેસમાં સજા મળ્યા બાદ જાન્યુઆરી 2025 થી અદિયાલા જેલમાં કેદ છે. પતિ અને પત્ની એક જ જેલમાં છે, પરંતુ તેમને સુરક્ષા કારણોસર અલગ બેરેકમાં રાખવામાં આવ્યા છે. 1,900 કેદીઓની ક્ષમતાવાળી આ જેલમાં 4,000 થી વધુ કેદીઓ ભરાયેલા રહે છે, જ્યાં 36 લોકોની બેરેકમાં 150 લોકો સુધી સૂવું પડે છે. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ જેવી માનવાધિકાર સંસ્થાઓ આ જેલની ભીડભાડ, ખરાબ ખોરાક અને ગંભીર દુર્વ્યવહારની સતત ટીકા કરી રહી છે. અદિયાલા જેલ આજે પણ પાકિસ્તાની લોકશાહીની કઠોરતા અને વિપક્ષ પ્રત્યેના સત્તાના વલણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.