જમુઈ (બિહાર): બિહારના જમુઈ જિલ્લાના ઝાઝા બ્લોકમાં આવેલ નાગી જળાશય વિસ્તાર ટૂંક સમયમાં જ એક મહત્ત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય ઓળખ મેળવશે. અહીં દેશનું છઠ્ઠું અને બિહારનું પ્રથમ "ગીધ સંરક્ષણ અને સંવર્ધન કેન્દ્ર" (Vulture Conservation and Breeding Centre) સ્થાપિત થવા જઈ રહ્યું છે. પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન વિભાગ તરફથી આ પ્રોજેક્ટને અંતિમ મંજૂરી મળી ગઈ છે.
ગીધ સંરક્ષણની જરૂરિયાત: જિલ્લા વન અધિકારીએ જણાવ્યું કે આ વર્ષે શિયાળા અને ઉનાળા વચ્ચે નાગી વિસ્તારમાં હિમાલયન ગ્રિફોન્સ (Himalayan Griffons)નું આગમન નોંધાયું છે. આ સૂચવે છે કે આ વિસ્તાર ગીધના કુદરતી વર્તન અને રહેઠાણ માટે અનુકૂળ છે.
લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ: ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર (IUCN) દ્વારા ભારતમાં જોવા મળતી ગીધની તમામ પ્રજાતિઓને દુર્લભ અને લુપ્તપ્રાય તરીકે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવી છે. ભારતમાં ભારતીય ગીધ, લાંબા-ચાંચવાળા ગીધ, ઇજિપ્તીયન ગીધ વગેરે સહિત નવ મુખ્ય પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.
વસ્તી ઘટવાનું કારણ: પક્ષી નિષ્ણાત અરવિંદ કુમાર મિશ્રાએ જણાવ્યું કે ગીધની વસ્તીમાં ઝડપી ઘટાડો થવાનું મુખ્ય કારણ મૃત પશુઓના માંસમાં રહેલા પીડાનાશક દવાઓ (જેમ કે ડાઇક્લોફેનાક – જોકે લેખમાં માત્ર રસાયણનો ઉલ્લેખ છે) ના અવશેષો છે. આ રસાયણોનું સેવન કરવાથી ગીધમાં કિડની ફેલ્યોર જેવી જીવલેણ પરિસ્થિતિઓ સર્જાય છે.
કેન્દ્રનું સંચાલન અને ધ્યેય: નાગી ખાતે પ્રસ્તાવિત આ કેન્દ્રને સફળ બનાવવા માટે સ્થાનિક સમુદાયના સહયોગથી ચલાવવામાં આવશે.
સલામત ખોરાક: કેન્દ્રની મુલાકાત લેતા ગીધને રસાયણમુક્ત માંસ પૂરું પાડવામાં આવશે. માંસ સંપૂર્ણપણે સલામત છે તેની ખાતરી કરવા માટે પશુચિકિત્સકો દ્વારા તેની તપાસ કરવામાં આવશે.
જાગૃતિ અભિયાન: આસપાસના ગામોમાં જાગૃતિ ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવી છે.
વન વિભાગે જમીનની પસંદગી, વાડ અને ખોરાક પુરવઠાની વ્યવસ્થા માટે તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ કેન્દ્ર માત્ર ગીધની ઘટતી વસ્તીના સંચાલનમાં મદદ કરશે નહીં, પરંતુ પર્યાવરણીય સંરક્ષણ માટે જમુઈને એક નવી રાષ્ટ્રીય ઓળખ પણ આપશે.