કોલકાતા:  વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરએ કોલકાતામાં આપેલા નિવેદનમાં વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓનું સ્પષ્ટ વિશ્લેષણ કર્યું, જેમાં તેમણે અમેરિકા અને ચીનના વર્તનને કારણે વિશ્વભરમાં ઊભી થયેલી મૂંઝવણ અને પડકારોનો પર્દાફાશ કર્યો. જયશંકરે જણાવ્યું કે, અમેરિકાએ હવે અચાનક જોડાણની શરતો બદલી નાખી છે અને તે જૂથોને બદલે દેશો સાથે 'એક પછી એક' સીધા સોદા કરી રહ્યું છે, જેને તેમણે અમેરિકાની 'દાદાગીરી' ગણાવી. જ્યારે બીજી તરફ, ચીન તેની જૂની 'ચાલાકી'નો આશરો લઈ રહ્યું છે અને પોતાના બનાવેલા નિયમોને વધુ કડક રીતે લાગુ કરી રહ્યું છે, જેના કારણે વૈશ્વિકરણ પર ભારે દબાણ આવ્યું છે.

વિદેશ મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ અનિશ્ચિતતાના માહોલમાં ભારત ચૂપ નહીં બેસે. તેમણે જણાવ્યું કે 2014 પહેલા જે વિચારસરણી પ્રચલિત નહોતી, તે હવે બદલાઈ ગઈ છે. ભારત હવે તેની રાષ્ટ્રીય શક્તિ (National Power) વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, પોતાની નબળાઈઓ ઘટાડી રહ્યું છે અને વિશ્વમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. આ પડકારોનો સામનો કરવા માટે ભારતની નીતિ ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે: કોઈના દબાણને વશ નહીં થવું. જયશંકરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે રાજદ્વારીનું પ્રાથમિક કાર્ય દેશનો પ્રભાવ વધારવાનું છે, અને ભારતનું અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું હોવાથી તે વિશ્વમાં વધુ જવાબદારીઓ લેવા તૈયાર છે.

ભારતના માસ્ટરપ્લાનનો મુખ્ય આધાર મજબૂત ઔદ્યોગિક આધાર અને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ છે. જયશંકરે કહ્યું કે, છેલ્લા દસ વર્ષોમાં 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પર ભાર મૂકવો એ એક નવી વિચારસરણી અને મોટી મહત્વાકાંક્ષા દર્શાવે છે. તેમણે ભારતીય ઉદ્યોગોને સલાહ આપી કે તેમણે માત્ર નાના નફાથી આગળ વિચારવું જોઈએ. ટોચની પ્રાથમિકતા સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત બનાવવાની અને વૈશ્વિક બજારમાં ભારતનું સ્થાન સ્થાપિત કરવાની છે. 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' ફક્ત ત્યારે જ સફળ થશે જો સંશોધન, નવીનતા અને ડિઝાઇન પણ ભારતમાં જ થશે.

વિદેશ મંત્રીએ વૈશ્વિક ઉત્પાદન માળખા પરની ચીનની નિર્ભરતા અંગે પણ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે જણાવ્યું કે, વિશ્વના કુલ ઉત્પાદનનો લગભગ એક તૃતીયાંશ ભાગ હાલમાં ચીનમાં થાય છે, જે સપ્લાય ચેઇનની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. આબોહવાની ઘટનાઓ, યુદ્ધો, ઊર્જા (જ્યાં અમેરિકા મુખ્ય નિકાસકાર બન્યું છે) અને રિન્યૂએબલ્સ (જ્યાં ચીનનું પ્રભુત્વ છે) ના જોખમોએ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી છે. જયશંકરે સ્પષ્ટ કર્યું કે વૈશ્વિકરણ અને નાણાકીય પડકારો (જેમ કે બ્લોકચેન અને પ્રતિબંધો) ના આ બદલાયેલા માહોલમાં, ભારતને સુપરપાવર બનવા માટે ઔદ્યોગિક વિકાસ અને સ્વનિર્ભરતા જ એકમાત્ર સલામત માર્ગ છે.