નવી દિલ્હી : બ્લેક હોલ (Black Hole) હંમેશા વિનાશ અને અત્યંત મજબૂત ગુરુત્વાકર્ષણનો પર્યાય માનવામાં આવે છે, પરંતુ આપણી પોતાની આકાશગંગાના કેન્દ્રમાં વૈજ્ઞાનિકોને એક અણધારી ઘટના જોવા મળી છે. તારાઓની એક જોડીએ આકાશગંગાના કેન્દ્રમાં સ્થિત સુપરમાસિવ બ્લેક હોલ 'સેગિટેરિયસ A*' (Sagittarius A*) ને જાણે સીધો પડકાર ફેંક્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આ બ્લેક હોલની ખૂબ જ નજીક સ્થિર ભ્રમણકક્ષામાં ફરતા રહસ્યમય ધૂળિયા પદાર્થો શોધી કાઢ્યા છે, જે અગાઉના તમામ સિદ્ધાંતોને ખોટા સાબિત કરે છે.

કોલોન યુનિવર્સિટીના ડૉ. ફ્લોરિયન પેશરની આગેવાની હેઠળની આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમે ચિલીમાં સ્થિત વેરી લાર્જ ટેલિસ્કોપ (VLT) અને તેના નવા સાધન ERISનો ઉપયોગ કરીને આ સફળતા હાંસલ કરી છે. આ સંશોધન જર્નલ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ એસ્ટ્રોફિઝિક્સમાં પ્રકાશિત થયું છે.

G2 હવે માત્ર ગેસનો વાદળ નથી, તારો છે!: આ અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ 'G2' નામનો પદાર્થ હતો. અગાઉ, વૈજ્ઞાનિકો માનતા હતા કે G2 માત્ર ધૂળ અને ગેસનો વાદળ છે અને બ્લેક હોલના અત્યંત મજબૂત ભરતી બળ (Tidal Force)ને કારણે તે 'સ્પાઘેટ્ટીફિકેશન' (નૂડલ્સની જેમ ખેંચાઈને તૂટી જવું) નો ભોગ બનશે.

પરંતુ, ERISની ઇન્ફ્રારેડ છબીઓએ જાહેર કર્યું કે G2 એક સ્થિર ભ્રમણકક્ષામાં ફરે છે. આ સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે તે ધૂળના વાદળમાં છુપાયેલો એક તારો છે, જે બ્લેક હોલના વિનાશક ક્રોધથી પોતાનો બચાવ કરી રહ્યો છે.

બ્લેક હોલની નજીક દ્વિસંગી સિસ્ટમની અજાયબી: આ અભ્યાસમાં 'D9' નામની સિસ્ટમની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી, જે એક દ્વિસંગી સ્ટાર સિસ્ટમ (Binary Star System) છે, એટલે કે તેમાં બે તારાઓ એકસાથે છે.

સામાન્ય રીતે, બ્લેક હોલનું પ્રચંડ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ આટલી નજીક આવેલી આવી સિસ્ટમને કાં તો અલગ કરી નાખે અથવા તેમને મર્જ થવા મજબૂર કરે. પરંતુ આશ્ચર્યજનક રીતે, D9 સિસ્ટમ અખંડ રહી છે. બ્લેક હોલની આટલી નજીક મળેલી આ પ્રથમ દ્વિસંગી સિસ્ટમ છે. અન્ય પદાર્થો X3 અને X7 પણ અગાઉના મોડેલો કરતાં વધુ મજબૂત સાબિત થયા છે અને સુરક્ષિત રીતે ભ્રમણ કરી રહ્યા છે.

શું બ્લેક હોલ માત્ર વિનાશક નથી, પણ રક્ષક પણ છે?: આ શોધ બ્લેક હોલ વિશેની આપણી પરંપરાગત માન્યતાઓને પડકારે છે. ડૉ. ફ્લોરિયન પેસ્કર કહે છે કે આ પદાર્થોનું બ્લેક હોલની આટલી નજીક સ્થિર રહેવું દર્શાવે છે કે સેગિટેરિયસ A* આપણે ધાર્યું હતું તેટલું વિનાશક નથી.

માસારિક યુનિવર્સિટીના માઈકલ ઝાજેસેકે એક નવો સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો છે: "બ્લેક હોલ ફક્ત તારાઓનું સેવન જ કરતા નથી; તેઓ તારાઓની રચનામાં પણ મદદ કરી શકે છે."

આ ધૂળિયા પદાર્થો બે તારાઓના વિલીનીકરણથી બન્યા હોઈ શકે છે. આ સંશોધન બ્રહ્માંડને જોવાની આપણી રીત બદલી રહ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકો હવે નિર્માણાધીન વધુ શક્તિશાળી ELT (Extremely Large Telescope) ના આગમનની રાહ જોઈ રહ્યા છે, જે બ્રહ્માંડના સૌથી ખતરનાક સ્થળોએ જીવન કેવી રીતે ટકી શકે છે તે જાહેર કરશે.