નવી દિલ્હી : રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર પંચ (NHRC) એ જાહેર પરિવહન બસોની અસુરક્ષિત ડિઝાઇનના ગંભીર મુદ્દા પર કડક વલણ અપનાવ્યું છે. આયોગે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવોને તાત્કાલિક પત્ર મોકલીને આગામી બે અઠવાડિયામાં (Two Weeks) આ મામલે વિગતવાર કાર્યવાહી અહેવાલ (ATR) સુપરત કરવા આદેશ આપ્યો છે.

આયોગને મળેલી ફરિયાદોમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે ઘણી બસોમાં ડ્રાઇવરની કેબિન સંપૂર્ણપણે અલગ કરવામાં આવી રહી છે. કટોકટી, ખાસ કરીને આગની સ્થિતિમાં, આ પાર્ટીશન ડ્રાઇવર અને મુસાફરો વચ્ચે સમયસર વાતચીત અટકાવે છે, જે મુસાફરોના જીવન માટે મોટો ખતરો છે અને બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળના જીવનના મૂળભૂત અધિકારનું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે.

CIRT તપાસમાં ગંભીર ખામીઓ જાહેર: આયોગે પરિવહન મંત્રાલય અને સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ (CIRT), પુણે પાસેથી અહેવાલ માંગ્યા બાદ ગંભીર ખામીઓ બહાર આવી હતી. રાજસ્થાન ટ્રાન્સપોર્ટ વિભાગની વિનંતી પર થયેલી એક તપાસમાં નીચે મુજબની બાબતો સામે આવી:

1. ગેરકાયદેસર ડ્રાઇવર પાર્ટીશન: સ્લીપર બસોમાં નિયમોની વિરુદ્ધ ડ્રાઇવરનો પાર્ટીશન દરવાજો સ્થાપિત કરાયો હતો.

2. ઇમરજન્સી એક્ઝિટનો અભાવ: ૧૨ મીટરથી લાંબી બસોમાં ઓછામાં ઓછા પાંચ ઇમરજન્સી એક્ઝિટ હોવા જરૂરી છે, પરંતુ તે ઉપલબ્ધ નહોતા.

3. FDSSનો અભાવ: ૨૦૧૯ થી ફરજિયાત કરાયેલ ફાયર ડિટેક્શન એન્ડ સપ્રેશન સિસ્ટમ (FDSS) બસમાં હાજર નહોતી.

4. અનધિકૃત ફેરફારો: સ્લીપર કોચ સ્લાઇડર્સ અને ચેસિસ એક્સટેન્શન જેવા ખતરનાક ભાગો પરવાનગી વિના ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવ્યા હતા.

કમિશનનું નિષ્કર્ષ: 'ગુનાહિત બેદરકારી': કમિશને સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે બસમાં લાગેલી આગ ગંભીર બેદરકારીનું પરિણામ હતું. આ બેદરકારી માટે માત્ર ઉત્પાદક (Manufacturer) અને બોડીબિલ્ડર જ નહીં, પરંતુ ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ આપનાર અધિકારી પણ જવાબદાર છે, જેને કમિશને ગુનાહિત બેદરકારી ગણાવી છે.

NHRCની મુખ્ય ભલામણો અને આદેશો: NHRC એ ભારત સરકારના રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ અને હાઇવે મંત્રાલયને નીચેના નિર્દેશો આપ્યા છે:

નિયમોનો કડક અમલ: તમામ રાજ્યોમાં બસ સલામતી નિયમોનો કડક અમલ કરવા માટે સલાહ (Advisory) જારી કરવી.

રાષ્ટ્રીય દેખરેખ પદ્ધતિ: કોઈ પણ બસ ઓપરેટર કે બોડીબિલ્ડર સલામતીના ધોરણોને ટાળી ન શકે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરની દેખરેખ પદ્ધતિ સ્થાપિત કરવી.

તમામ રાજ્યોના મુખ્ય સચિવોને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તેઓ CIRTની તમામ ભલામણોનો તાત્કાલિક અમલ કરે, બેદરકાર અધિકારીઓ અને ઉત્પાદકો સામે પગલાં લે અને અસરગ્રસ્ત પરિવારોને યોગ્ય વળતર અને સહાય પૂરી પાડે.