નવી દિલ્હી: ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ  તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યા પછી, CJI સૂર્યકાંતે સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યપ્રણાલીમાં મોટા વહીવટી ફેરફારોની જાહેરાત કરી છે, જે ૧ ડિસેમ્બરથી અમલમાં આવશે. આ ચાર પરિપત્રોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કોર્ટમાં ચાલી આવતી અનિયંત્રિત મૌખિક ઉલ્લેખની પ્રથા પર રોક લગાવવાનો અને નાગરિકની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા સાથે સંકળાયેલા કેસોના નિકાલને ઝડપી બનાવવાનો છે. આ સુધારાઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં શિસ્તબદ્ધ અને સમય-મર્યાદિત સૂચિ પ્રણાલી તરફનું એક મુખ્ય પગલું છે, જેનાથી ન્યાય મેળવવામાં થતો વિલંબ ઘટશે.

નવા નિયમો હેઠળ, જામીન, આગોતરા જામીન, હેબિયસ કોર્પસ , મૃત્યુદંડ પર સ્ટે અને તોડી પાડવા પર સ્ટે જેવા તાત્કાલિક વચગાળાની રાહતની જરૂર હોય તેવા તમામ કેસોને હવે બે કાર્યકારી દિવસોમાં આપમેળે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવશે. આનાથી આવા સંવેદનશીલ કેસોમાં વકીલોને વારંવાર કોર્ટમાં ઉલ્લેખ કરવાની જરૂરિયાત રહેશે નહીં. આ સૌથી મોટો સુધારો છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ હવે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપશે. જોકે, આ માટે વકીલોએ અરજી નોંધાતાની સાથે જ સંબંધિત સરકારી વકીલને 'એડવાન્સ કોપી' આપવી અને 'સેવાનો પુરાવો' સબમિટ કરવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો છે.

કોર્ટમાં મૌખિક ઉલ્લેખની પ્રક્રિયાને પણ કડક બનાવી દેવાઈ છે. હવે મૌખિક ઉલ્લેખ ફક્ત પાછલા દિવસે જારી કરાયેલ ઉલ્લેખ સૂચિમાં સમાવિષ્ટ કેસ માટે જ માન્ય રહેશે. સૌથી મહત્ત્વનો ફેરફાર એ છે કે વરિષ્ઠ વકીલોને ઉલ્લેખ કરવા પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. તેના બદલે, જુનિયર વકીલોને આ જવાબદારી નિભાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે. નોન-ઓટોમેટિક કેસો માટે પણ સમય-મર્યાદિત પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે, જેમાં વકીલોએ શનિવારે બપોરે ૩ વાગ્યા સુધીમાં નિર્ધારિત પ્રોફોર્મા સાથે અરજી સબમિટ કરવી આવશ્યક છે.

મુલતવી પ્રક્રિયામાં પણ કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી કોર્ટની કાર્યવાહીમાં થતો અનિયંત્રિત વિલંબ અટકાવી શકાય. હવે મુલતવીની વિનંતીઓ ફક્ત શોક, ગંભીર સ્વાસ્થ્ય કારણોસર અથવા અત્યંત તાકીદના સંજોગોમાં જ મંજૂર કરવામાં આવશે. વિનંતીઓ હવે વિરોધી પક્ષની પૂર્વ સંમતિથી અને ઓનલાઈન ફોર્મેટમાં ઈમેલ દ્વારા જ સબમિટ કરવાની રહેશે, જેમાં અગાઉ કેટલી વાર મુલતવી મંજૂર થઈ છે, તેની વિગતો દર્શાવવાની રહેશે. CJI સૂર્યકાંતના આ નિર્ણયો ભારતીય ન્યાય પ્રણાલીને વધુ પારદર્શક, ઝડપી અને કાર્યક્ષમ બનાવવાની દિશામાં એક મોટો ફેરફાર લાવશે.