નવી દિલ્હી/વોશિંગ્ટન: ભારતની રાજકીય ઇતિહાસમાં પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીનું વ્યક્તિત્વ હંમેશા ચર્ચાનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. એક તરફ, તેમને શરૂઆતમાં તેમના રાજકીય વિરોધીઓ દ્વારા 'ગૂંગી ગુડિયા' (Dumb Doll) તરીકે મજાક કરવામાં આવતી હતી, તો બીજી તરફ, તેમણે અમેરિકાના પૂર્વ વિદેશ મંત્રી હેનરી કિસિંજર જેવા શક્તિશાળી વૈશ્વિક નેતાઓના અપમાનનો સામનો મક્કમતાથી કર્યો હતો. ઈન્દિરા ગાંધી અને કિસિંજર વચ્ચેના તણાવપૂર્ણ સંબંધો જગજાહેર છે, જ્યાં કિસિંજરે ગુપ્ત રીતે તેમના માટે 'ડાકણ' (Witch) જેવા અપમાનજનક શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જોકે, ઈન્દિરા ગાંધીએ આ અપમાનનો જવાબ શબ્દોથી નહીં, પરંતુ પોતાના કડક નેતૃત્વ અને કાર્યવાહીથી આપ્યો હતો.

આ તણાવ 1971ના બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધ દરમિયાન ચરમસીમાએ પહોંચ્યો હતો. આ યુદ્ધમાં અમેરિકા ખુલ્લેઆમ પાકિસ્તાનને સમર્થન આપી રહ્યું હતું, જ્યારે ઈન્દિરા ગાંધીની આગેવાની હેઠળ ભારત માનવતાના આધારે પૂર્વ પાકિસ્તાનને (હાલના બાંગ્લાદેશને) આઝાદ કરાવવા મક્કમ હતું. કિસિંજરે યુએસ પ્રેસિડેન્ટ રિચાર્ડ નિક્સન સાથેની ગુપ્ત વાતચીતમાં ઈન્દિરા ગાંધીને નીચા દેખાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, કારણ કે તેઓ અમેરિકાના દબાણ સામે ઝૂકવા તૈયાર નહોતા.  તેમણે અમેરિકાની ધમકીઓ અને પાકિસ્તાનને મદદ કરવા માટે યુએસ નેવીના સાતમા કાફલાને બંગાળની ખાડીમાં મોકલવાના નિર્ણયને પણ ગણકાર્યો નહોતો.

ઈન્દિરા ગાંધીની રાજદ્વારી અને સૈન્ય વ્યૂહરચના એટલી મજબૂત હતી કે તેમણે મૌન રહીને પણ દુનિયાને ભારતની તાકાતનો પરિચય કરાવ્યો હતો. તેમણે યુએસની ધમકીઓનો સામનો કરવા માટે સોવિયત સંઘ સાથે ઐતિહાસિક શાંતિ અને મૈત્રી સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેણે અમેરિકાના દબાણને તટસ્થ કરી દીધું. 13 દિવસ સુધી ચાલેલા યુદ્ધમાં ભારતે પાકિસ્તાનને નિર્ણાયક રીતે હરાવ્યું અને 90,000 થી વધુ પાકિસ્તાની સૈનિકોને આત્મસમર્પણ કરવા માટે મજબૂર કર્યા.

1971ના યુદ્ધમાં ભારતની જીત માત્ર એક સૈન્ય વિજય નહોતો, પરંતુ તે ઈન્દિરા ગાંધીની રાજદ્વારી કુશળતા અને અમેરિકાના પ્રભુત્વ સામે ઝૂકવાનો ઈન્કાર કરનારી ભારતની નવી આત્મવિશ્વાસની અભિવ્યક્તિ હતી. ઈન્દિરા ગાંધીએ સાબિત કરી દીધું કે 'ગૂંગી ગુડિયા' ગણાતી મહિલા એક મક્કમ નેતા છે, જે દેશના હિતો માટે કોઈપણ વૈશ્વિક શક્તિ સામે ઊભી રહી શકે છે. આ ઘટનાએ ભારતના ઇતિહાસમાં એક ગૌરવશાળી અધ્યાય ઉમેર્યો અને વિશ્વમાં ભારતની છબીને એક મહત્ત્વપૂર્ણ શક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરી.