વૃદ્ધો વધશે, જ્યારે બાળકો ઘટશે.. દેશની ઝડપી વસ્તી વૃદ્ધિ ધીમી પડી રહી
ભારતીય માતાપિતા હવે પહેલા કરતા પરિવારોને નાના રાખવા અંગે વધુ સભાનઃ ભારતનો કુલ પ્રજનન દર (TFR) હાલમાં ૧.૯ ની આસપાસ છે, તે સતત ઘટી રહ્યો છે : ભારત ઝડપથી એક મોટા વસ્તી વિષયક પરિવર્તનની નજીક આવી રહ્યું છે, દેશની ઝડપી વસ્તી વળદ્ધિ ધીમી પડી રહી છે, ૨૦૮૦ સુધીમાં, દેશની કુલ વસ્તી લગભગ ૧.૮ થી ૧.૯ અબજ સ્થિર થઈ શકે છે
નવી દિલ્હી, તા.૧: ઇન્ડિયન એસોસિએશન ફોર પોપ્યુલેશન સ્ટડીઝનો એક નવો અહેવાલ સારા સમાચાર લાવે છે. અહેવાલ સૂચવે છે કે ભારતીય માતાપિતા હવે પહેલા કરતા પરિવારોને નાના રાખવા અંગે વધુ સભાન છે. આનો પુરાવો ભારતનો કુલ પ્રજનન દર ઘટીને ૧.૯ થયો છે, જે પહેલા ઘણો ઊંચો હતો. હવે, એવો અંદાજ છે કે ૨૦૮૦ સુધીમાં દેશની વસ્તી ૧.૮ થી ૧.૯ અબજ સ્થિર થઈ શકે છે. છેલ્લા ૨૦ વર્ષોમાં, દેશમાં જન્મ દરમાં સતત ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. પશ્ચિમબંગાળમાં, પ્રજનન દર પહેલા કરતા પણ વધુ ઝડપથી ઘટયો છે. આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે લોકો હવે વસ્તી નિયંત્રણ પ્રત્યે વધુ જાગૃત અને જવાબદાર બની રહ્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, ભારતનો કુલ પ્રજનન દર હાલમાં ૧.૯ ની આસપાસ છે. તે સતત ઘટી રહ્યો છે. ઇન્ડિયન એસોસિએશન ફોર પોપ્યુલેશન સ્ટડીઝના જનરલ સેક્રેટરી અનિલ ચંદ્રન કહે છે કે ૨૦૦૦ માં, દેશનો કુલ પ્રજનન દર ૩.૫ હતો. છેલ્લા બે દાયકામાં, આ સંખ્યા લગભગ અડધી થઈને ૧.૯ થઈ ગઈ છે. આટલો તીવ્ર ઘટાડો દર્શાવે છે કે ભારત એક નવા સામાજિક-આર્થિક યુગમાં પ્રવેશી ગયું છે.
અનિલ ચંદ્રને પ્રજનન દરમાં ઘટાડાનાં કારણોની પણ ચર્ચા કરી. તેમણે કુલ પ્રજનન દરમાં ઘટાડા માટે વિકાસ અને શિક્ષણના સ્તરમાં વધારો જવાબદાર ગણાવ્યો. તેમનું કહેવું છે કેસ્ત્રીઓ વધુ શિક્ષિત થઈ રહી છે અને લગ્ન વહેલા થઈ રહ્યા નથી. ગર્ભનિરોધકનો વધતો ઉપયોગ અને જન્મ નિયંત્રણ પગલાંનો વ્યાપકપણે અપનાવવાથી પણ કુલ પ્રજનન દરમાં ઝડપી ઘટાડો થયો છે.
નિષ્ણાતોના મતે, વર્તમાન વલણોને જોતાં, ભારતની વસ્તી ૨૦૮૦ ની આસપાસ તેની ટોચ પર પહોંચી શકે છે. તે સમયે, તે ૧.૮ થી ૧.૯ અબજ સુધી પહોંચી શકે છે. આ પછી, દેશની વસ્તી સ્થિર થશે અથવા ધીમે ધીમે ઘટવાનું શરૂ કરશે.
IASP ના મહાસચિવ ચંદ્રને પણ નિર્દેશ કર્યો હતો કે અશિક્ષિત જૂથોમાં પ્રજનન દર હજુ પણ ૩ થી ઉપર છે, જ્યારે શિક્ષિત જૂથમાં તે ૧.૫ થી ૧.૮ ની વચ્ચે છે. ખાસ કરીને પﾍમિ બંગાળમાં પ્રજનન દરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. સેમ્પલ રજીસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ ૨૦૨૩ ના આંકડાકીય અહેવાલ દર્શાવે છે કે બંગાળમાં પ્રજનન દર, જે ૨૦૨૩ માં ૧.૭ હતો, તે હવે ઘટીને ૧.૩ થઈ ગયો છે.
કુલ પ્રજનન દરમાં ઘટાડો ભવિષ્યમાં અનેક સામાજિક અને આર્થિક અસરો કરી શકે છે. યુવાનોની સંખ્યાની તુલનામાં વળદ્ધ લોકોની સંખ્યા વધશે. આરોગ્ય અને સામાજિક સુરક્ષા પ્રણાલીઓ પર દબાણ વધી શકે છે. રોજગાર બજારનું માળખું બદલાઈ શકે છે. શિક્ષણ, પોષણ અને આરોગ્ય સેવાઓની ગુણવત્તામાં વધુ સુધારાની જરૂર પડશે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે જો ભવિષ્યની યોજનાઓ સમયસર લાગુ કરવામાં આવે તો આ પરિવર્તન દેશ માટે ઘણી તકો પણ લાવી શકે છે.
(11:05 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
