મુંબઈ: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઈ) એ બેંક ખાતાઓ (બચત, ફિક્સ્ડ, રિકરિંગ ડિપોઝિટ) માટે નોમિનેશનના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે ખાતાધારકો એકને બદલે ચાર (૪) વ્યક્તિઓને નોમિની તરીકે રાખી શકે છે. આ નવા નિયમો વારસદારો વચ્ચેના વિવાદો ઘટાડશે અને નાણાકીય ઉત્પાદનો (જેમ કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, ડિમેટ, વીમો) સાથે બેંકિંગ નિયમોને સુસંગત બનાવશે. સૌથી મહત્ત્વનું છે કે હવે ખાતાધારક 'જોઈન્ટ' અથવા 'સક્સેસિવ' નોમિનેશનનો વિકલ્પ પસંદ કરી શકશે.

નિયમોમાં શું છે નવું અને કેમ બદલાવ જરૂરી હતો?: વધારો: નોમિનીની સંખ્યામાં વધારો

પહેલાંના નિયમ મુજબ બેંક ખાતામાં ફક્ત એક જ નોમિનીને મંજૂરી હતી. * નવો નિયમ: હવે તમે તમારા બેંક ખાતા (બચત/ફિક્સ્ડ/રિકરિંગ ડિપોઝિટ) માટે ચાર (૪) વ્યક્તિઓ સુધીનું નોમિનેશન કરી શકો છો.

જૂના નિયમોની સમસ્યાઓ: જૂના નિયમોને કારણે વારસદારોને ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો: * જો નોમિનીનું ખાતાધારક પહેલાં મૃત્યુ થાય, તો સંપત્તિ વારસદારોને આપવા માટે કોઈ સ્પષ્ટ જોગવાઈ નહોતી, જેના કારણે કાનૂની વિલંબ થતો હતો અને વિવાદો થતા હતા. * ૧૦ વર્ષથી વધુ સમયથી બિન-દાવાવાળી રકમ (અનક્લેમ્ડ મની) 'ડિપોઝિટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ ફંડ' (ડીઇએએફ) માં જતી રહેતી હતી.

ખાતાધારકો માટેના નવા વિકલ્પો (ન્યુ નોમિનેશન ઓપ્સન્સ):બેંક ખાતાધારકોને હવે નોમિનેશન માટે બે મુખ્ય વિકલ્પો મળે છે, જે સંપત્તિની વહેંચણીને સરળ બનાવે છે:

વિકલ્પ ૧: જોઈન્ટ નોમિનેશન (જોઈન્ટ નોમિનેશન - ટકાવારી મુજબ વહેંચણી)

આ વિકલ્પમાં ખાતાધારક એક કરતાં વધુ નોમિની વચ્ચે સંપત્તિનો હિસ્સો ટકાવારી (પર્સન્ટેજ)ના આધારે નક્કી કરી શકે છે.

 * ઉદાહરણ: પત્નીને ૫૦%, પુત્રને ૩૦% અને પુત્રીને ૨૦% હિસ્સો આપી શકાય છે.

 * ફાયદો: આનાથી સંપત્તિની વહેંચણીમાં કોઈ મૂંઝવણ રહેતી નથી.

વિકલ્પ ૨: સક્સેસિવ નોમિનેશન (ક્રમશઃ વારસદારી): આ વિકલ્પમાં ખાતાધારક નોમિનીઓને એક નિશ્ચિત ક્રમ આપે છે, જેનું પાલન સંપત્તિ આપતી વખતે બેંક દ્વારા કરવામાં આવે છે. * ઉદાહરણ: જો ખાતાધારક ક્રમ આપે - ૧. પત્ની \રાઈટએરો ૨. પુત્ર \રાઈટએરો ૩. પુત્રી.

 * વહેંચણી ક્રમ: પહેલાં સંપત્તિ પત્નીને મળશે. જો પત્ની જીવિત ન હોય, તો તે પુત્રને જશે. જો પુત્ર પણ જીવિત ન હોય, તો સંપત્તિ પુત્રીને મળશે.

 * ફાયદો: જો પહેલો નોમિની જીવિત ન હોય, તો નાણાં આપોઆપ બીજા ક્રમના નોમિનીને મળી જાય છે, જેનાથી વિવાદ અને કાનૂની પ્રક્રિયા ટાળી શકાય છે.

આ ફેરફારો શા માટે મહત્ત્વના છે? નવા નોમિનેશન નિયમોથી નીચેના મુખ્ય લાભો થશે:

 * નિયમોનું માનકીકરણ: હવે બેંકિંગના નિયમો અન્ય નાણાકીય ઉત્પાદનો (જેમ કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, ડિમેટ ખાતું અને વીમા પૉલિસી)ના નોમિનેશનના નિયમો સાથે સુસંગત બનશે.

 * વિવાદોમાં ઘટાડો: સ્પષ્ટ ટકાવારી અને ક્રમશઃ વારસદારીના વિકલ્પોને કારણે વારસદારો વચ્ચેના વિવાદો ઘટી જશે.

 * વારસાઈ પ્રક્રિયાનું સરળીકરણ: ખાતાધારકના નિધન પછી વારસદારોને પૈસા મેળવવામાં વિલંબ થશે નહીં અને સમગ્ર પ્રક્રિયા સરળ અને ઝડપી બનશે.

આ નવા નિયમો બેંક ગ્રાહકોને તેમની મહેનતની કમાણીના ભવિષ્યને વધુ સુરક્ષિત અને સ્પષ્ટ રીતે આયોજિત કરવાની ઉત્તમ તક પૂરી પાડે છે.