નવી દિલ્હી, તા.02 : એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકારી વકીલ (પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર) એ ન્યાયતંત્રનો એક અધિકારી છે અને તેની પ્રાથમિક ફરજ માત્ર આરોપીને સજા અપાવવાની નહીં, પરંતુ ન્યાયના હિતમાં કાર્ય કરવાની છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સરકારી વકીલ કોર્ટ પ્રત્યેની પોતાની ફરજથી છટકી શકે નહીં અને તેમની પાસેથી સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. ન્યાયાધીશ સંજય કરોલ અને ન્યાયાધીશ એન. કોટિશ્વર સિંહની બેન્ચે આ ચુકાદો આપ્યો હતો, જેમાં હત્યાના એક કેસમાં ત્રણ આરોપીઓને આપવામાં આવેલી સજાને રદ કરી દેવામાં આવી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે પટના હાઈકોર્ટના સપ્ટેમ્બર 2024ના નિર્ણયને પડકારતી અપીલ પર સુનાવણી કરી હતી. અપીલમાં આરોપીઓએ મુખ્યત્વે એ દલીલ કરી હતી કે કેસની ટ્રાયલ દરમિયાન ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) ની કલમ 313ની આવશ્યક જોગવાઈઓનું ગંભીર રીતે પાલન કરવામાં આવ્યું નથી. કલમ 313 આરોપીના નિવેદનને કોર્ટમાં રેકોર્ડ કરવાની અને તેને ઉલટતપાસની પૂરતી તક આપવાની જોગવાઈ કરે છે.
તમામ તથ્યોની સમીક્ષા કર્યા પછી, સુપ્રીમ કોર્ટે નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે CrPCની કલમ 313નું પાલન ન થવું એ એક ગંભીર પ્રક્રિયાગત ખામી છે, જેના કારણે ટ્રાયલની નિષ્પક્ષતા નબળી પડી છે. બેન્ચે આ કેસમાં ત્રણેય આરોપીઓએ આપેલા નિવેદનોની સમીક્ષા કરતાં આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું કે આ નિવેદનો શાબ્દિક રીતે એકબીજાની કાર્બન કોપી હતા. કોર્ટે ટીપ્પણી કરી હતી કે ટ્રાયલ જજ સમક્ષ આવા નિવેદનો કેવી રીતે ટકી શકે, જે કાયદાના મૂળભૂત નિયમોનું પાલન કરવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળતા દર્શાવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નિષ્પક્ષ ટ્રાયલ માટે એ આવશ્યક છે કે આરોપીઓને તેમની સામેના દરેક આરોપનો તેમના પોતાના શબ્દોમાં જવાબ આપવાની સંપૂર્ણ તક આપવામાં આવે. આ ગંભીર પ્રક્રિયાગત ભૂલને સુધારવા માટે, સર્વોચ્ચ અદાલતે ત્રણેય આરોપીઓની સજા રદ કરી અને કેસને CrPCની કલમ 313 હેઠળ નિવેદનો રેકોર્ડ કરવાના તબક્કાથી કાર્યવાહી ફરી શરૂ કરવા માટે ટ્રાયલ કોર્ટમાં પાછો મોકલી આપ્યો છે. આ ચુકાદા દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારી વકીલોની જવાબદારી અને ન્યાય પ્રણાલીમાં નિષ્પક્ષતાના મહત્ત્વ પર મહોર મારી છે.