નવી દિલ્હી : સુપ્રીમ કોર્ટે કથિત તબીબી બેદરકારીના કેસોમાં ડૉક્ટરો અને હોસ્પિટલો સામે કાર્યવાહી કરવા માટે કાનૂની માળખું બનાવવામાં કેન્દ્ર સરકારના બે દાયકાના વિલંબ પર સખત નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. ભાવિ CJI જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની ખંડપીઠે NGO સમીક્ષા ફાઉન્ડેશન દ્વારા દાખલ કરાયેલી જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરીને જવાબ માંગ્યો છે.

કોર્ટે ટકોર કરી હતી કે 2005 માં જૈકબ મેથ્યુ વિરુદ્ધ પંજાબ રાજ્ય કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો હતો કે તબીબી કાઉન્સિલ સાથે પરામર્શ કરીને માર્ગદર્શિકા બનાવવી જોઈએ, જેથી સ્વતંત્ર તબીબી અભિપ્રાય વિના ડૉક્ટરો પર નિયમિતપણે કાર્યવાહી કે ધરપકડ ન થાય.

• વાસ્તવિકતા: એપ્રિલ 2025 માં દાખલ કરાયેલ RTI માં નેશનલ મેડિકલ કમિશન (NMC) એ સ્વીકાર્યું હતું કે કોઈ માર્ગદર્શિકા ઘડવામાં આવી નથી અને પ્રક્રિયા હજી ચાલુ છે. અરજદારે આ વલણને કોર્ટના નિર્દેશો પ્રત્યે "સંપૂર્ણ ઉદાસીનતા" ગણાવી છે.
• વર્તમાન સમસ્યા: નિયમોના અભાવે દર્દીના પરિવારો માટે કોઈ આશ્રય નથી, જ્યારે ડૉક્ટરોને પણ પ્રક્રિયાગત સુરક્ષાનો અભાવ છે. અરજીમાં હાલની 'ડૉક્ટરોનો ન્યાય કરનારા ડૉક્ટરો' (Doctor judging Doctor) ની આંતરિક તપાસ સમિતિઓની અપૂરતીતા પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
• સંસદીય ભલામણ: આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ 2013 માં જ ભલામણ કરી હતી કે તબીબી બેદરકારીની તપાસ માટે દર્દી પ્રતિનિધિઓ, નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો અને સ્વતંત્ર નિષ્ણાતોની બનેલી મોટી પેનલનો સમાવેશ થવો જોઈએ.

FGM પર પ્રતિબંધની અરજી: POCSO કાયદાના ઉલ્લંઘનનો દાવો

આ ઉપરાંત, સુપ્રીમ કોર્ટે મુસ્લિમ, ખાસ કરીને દાઉદી વ્હોરા સમુદાયમાં પ્રચલિત સ્ત્રી જનન અંગછેદન (Female Genital Mutilation - FGM) ની પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરતી એક અન્ય સંવેદનશીલ અરજી પર પણ વિચાર કરવા સંમતિ આપી છે.

જસ્ટિસ બી.વી. નાગરથના અને આર. મહાદેવનની ખંડપીઠે NGO ચેતના વેલ્ફેર સોસાયટી દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર કેન્દ્ર અને અન્ય સંબંધિત પક્ષોને નોટિસ ફટકારી છે.

અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે:

• આ પ્રથા ઇસ્લામનો આવશ્યક ભાગ નથી.
• તે બાળકોના અધિકારોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન કરે છે.
• POCSO (જાતીય અપરાધોથી બાળકોનું રક્ષણ) કાયદા હેઠળ, બિન-તબીબી કારણોસર સગીરના ગુપ્તાંગને સ્પર્શ કરવો એ કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે.
• વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ પણ FGM ને છોકરીઓ અને મહિલાઓના માનવ અધિકારોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન જાહેર કર્યું છે.

આ બન્ને મુદ્દાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહી દર્શાવે છે કે ન્યાયતંત્ર જાહેર આરોગ્ય અને નાગરિકોના અધિકારોને લગતા લાંબા સમયથી પડતર મુદ્દાઓ પર કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી તાત્કાલિક પગલાંની માંગ કરી રહ્યું છે.