"માટી એ માત્ર નિર્જીવ ધૂળ નથી, પણ લાખો જીવોનું ઘર અને આપણા જીવનનો આધાર છે." આજે પાંચ ડિસેમ્બરે જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ 'વિશ્વ મૃદા દિવસ' (વર્લ્ડ સોઈલ ડે) ની ઉજવણી કરી રહ્યું છે, ત્યારે આ વાત સમજવી અત્યંત આવશ્યક બની ગઈ છે. દર વર્ષે ૫મી ડિસેમ્બરે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુનો) દ્વારા મૃદા દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જમીનની ઘટતી જતી ગુણવત્તા પ્રત્યે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો છે.
શા માટે ઉજવાય છે વિશ્વ મૃદા દિવસ? આપણા ખોરાકનો ૯૫% હિસ્સો જમીનમાંથી આવે છે. જો જમીન તંદુરસ્ત નહીં હોય, તો તેમાંથી ઉત્પન્ન થતો ખોરાક પણ પોષણક્ષમ નહીં હોય. વધતી જતી વસ્તીને ખોરાક પૂરો પાડવા માટે જમીનનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવું અનિવાર્ય છે. આ જ ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, વર્ષ ૨૦૧૩માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સામાન્ય સભાએ ૫ ડિસેમ્બરને વિશ્વ મૃદા દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો હતો.
વર્તમાન સમયના ગંભીર પડકારો: આજે આપણે જોઈ રહ્યા છીએ કે વધુ પડતા ઉત્પાદનની લાલચમાં રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોનો બેફામ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. જેના કારણે:
૧. જમીનમાંથી ઓર્ગેનિક કાર્બનનું પ્રમાણ ઘટી રહ્યું છે.
૨. જમીન કઠણ અને બિનઉપજાઉ બની રહી છે.
૩. જમીનની ભેજ સંગ્રહવાની શક્તિ ઘટી રહી છે, જેના કારણે ભૂગર્ભ જળના સ્તર પણ નીચા જઈ રહ્યા છે.
૪. માટીનું ધોવાણ (સોઈલ ઈરોઝન) એક વૈશ્વિક સમસ્યા બની ગયું છે.
એક ઈંચ ફળદ્રુપ જમીનનું નિર્માણ થતા સેંકડો વર્ષો લાગે છે, પરંતુ તેને નષ્ટ થતા વાર નથી લાગતી.
પ્રાકૃતિક ખેતી: એક આશાનું કિરણ: ગુજરાત સહિત સમગ્ર ભારતમાં હવે ખેડૂતો ધીમે-ધીમે જાગૃત થઈ રહ્યા છે. 'સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ' (સોઈલ હેલ્થ કાર્ડ) યોજના દ્વારા સરકાર ખેડૂતોને તેમની જમીનની ગુણવત્તા વિશે માહિતગાર કરે છે. પ્રધાનમંત્રી અને રાજ્યપાલ દ્વારા પણ સતત 'પ્રાકૃતિક ખેતી' (નેચરલ ફાર્મિંગ) પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. ગાય આધારિત ખેતી અને જીવામૃતનો ઉપયોગ જમીનમાં સૂક્ષ્મ જીવાણુઓની સંખ્યા વધારે છે, જે જમીનને ફરીથી જીવંત અને ફળદ્રુપ બનાવે છે.
સામાન્ય નાગરિક તરીકે આપણી ફરજ શું? માટી બચાવવાની જવાબદારી માત્ર ખેડૂતોની નથી. એક જાગૃત નાગરિક તરીકે આપણે પણ પ્લાસ્ટિકનો કચરો જમીનમાં ન ફેંકવો જોઈએ, વૃક્ષારોપણ કરવું જોઈએ અને બને ત્યાં સુધી ઓર્ગેનિક ખોરાકને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.
આજના દિવસે આપણે સૌ સંકલ્પ લઈએ કે, આવનારી પેઢીને આપણે ઉજ્જડ વેરાન ધરતી નહીં, પણ લીલીછમ અને ફળદ્રુપ વસુંધરા વારસામાં આપીશું.
"માટી સુરક્ષિત, તો ભવિષ્ય સુરક્ષિત."