નવી દિલ્હી, તા. ૦૬ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ : ભારતીય રૂપિયાએ બુધવારે યુએસ ડૉલર સામે ₹૯૦ ની મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ સપાટીને તોડીને ઐતિહાસિક નીચલું સ્તર નોંધાવ્યું છે. આ તીવ્ર અવમૂલ્યન ભારતને એશિયામાં સૌથી નબળું પ્રદર્શન કરનારું ચલણ બનાવે છે. સતત વિદેશી પોર્ટફોલિયો આઉટફ્લો, રેકોર્ડ ટ્રેડ ડેફિસિટ અને સ્થગિત ભારત-યુએસ વેપાર વાટાઘાટોને કારણે રૂપિયા પર દબાણ સતત વધી રહ્યું છે.
છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતીય રૂપિયો સતત નબળો પડ્યો છે, જે ૨૦૧૪ના ₹૬૨ ના સ્તરથી લગભગ ૪૦% ઘટીને આજે ₹૯૦ ને પાર કરી ગયો છે. આ વર્ષે પણ રૂપિયામાં ૫% થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
રૂપિયો નબળો પડવાના મુખ્ય કારણો
યુએસ ડૉલર ઇન્ડેક્સમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો ન હોવા છતાં, રૂપિયાની નબળાઈ મુખ્યત્વે ભારત-કેન્દ્રિત પરિબળોને આભારી છે:
 * FPI આઉટફ્લો: ૨૦૨૫ માં વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) દ્વારા સતત વેચવાલી કરવામાં આવી છે, કારણ કે તેઓ વિકસિત બજારો તરફ વળ્યા છે.
 * ડૉલરની ઊંચી માંગ: આયાત ચૂકવણી, કોર્પોરેટ હેજિંગ અને વિદેશી દેવાની ચુકવણીને કારણે ભારતમાં ડૉલરની માંગ ઊંચી રહી છે.
 * બાહ્ય સંતુલન: મજબૂત સ્થાનિક આર્થિક વૃદ્ધિ (FY2025 માટે ૬.૫% અંદાજિત) હોવા છતાં, ચલણનું પ્રદર્શન વેપાર અસંતુલન અને મૂડી પ્રવાહ પર નિર્ભર કરે છે.
 * RBI હસ્તક્ષેપની મર્યાદા: રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા ડૉલરનું વેચાણ કરીને ચલણને સ્થિર કરવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ વૈશ્વિક જોખમની ભાવના અને વેપાર ખાધના દબાણ સામે આ પગલાંની અસર મર્યાદિત રહી છે.
કોમોડિટીના ભાવ અને ફુગાવા પર અસર
રૂપિયાના આ તીવ્ર અવમૂલ્યનથી ભારતની આયાત-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા પર નોંધપાત્ર અસર થશે, જેને આયાતી ફુગાવો કહેવામાં આવે છે. નબળો રૂપિયો આયાતને મોંઘી બનાવશે, ભલે વૈશ્વિક કિંમતો સ્થિર હોય:
 * ક્રૂડ ઓઇલ: વૈશ્વિક સ્તરે ભાવ નરમ હોવા છતાં, ક્રૂડ ઓઇલનો લેન્ડિંગ કોસ્ટ વધશે. આનાથી ઇંધણના ભાવ અને પરિવહન ખર્ચ વધશે, જે વ્યાપક ફુગાવા તરફ દોરી જશે.
 * સોનું અને ચાંદી: ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા આયાતકારોમાંનું એક હોવાથી, સોનું અને ચાંદી રૂપિયાના સંદર્ભમાં વધુ મોંઘા થવાની અપેક્ષા છે, જે લગ્નની સિઝન દરમિયાન ગ્રાહકની માંગને અસર કરી શકે છે.
 * ખાદ્ય તેલ: પામ અને સોયાબીન તેલ જેવા આયાતી ખાદ્ય તેલોની કિંમતોમાં વધારો થતાં, ઘરગથ્થુ બજેટ અને ખાદ્ય ફુગાવાના મેટ્રિક્સ પર તાણ આવશે.
 * ઔદ્યોગિક ધાતુઓ: કોપર અને એલ્યુમિનિયમ જેવી ઔદ્યોગિક ધાતુઓના ખર્ચમાં વધારો થતાં ઉત્પાદન અને માળખાગત ક્ષેત્રોના માર્જિન પર દબાણ આવશે અને રોકાણ પ્રવૃત્તિ ધીમી પડી શકે છે.
સતત નબળાઈના પડકારો
જો ભારતીય રૂપિયાની નબળાઈ જળવાઈ રહેશે, તો આયાતી ફુગાવો વધુ તીવ્ર બનશે, કારણ કે ઇંધણ અને કાચા માલનો ઊંચો ખર્ચ સ્થાનિક કિંમતોમાં વધારો કરશે.
વધતી આયાત બિલને કારણે કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD) માં વધારો થવાની પણ ચિંતા છે. આ પરિસ્થિતિ RBI ને વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડારનો ઉપયોગ કરીને વધુ આક્રમક રીતે હસ્તક્ષેપ કરવા માટે દબાણ કરી શકે છે. જોકે ભારતના મજબૂત આંતરિક ફંડામેન્ટલ્સ આ અસરને ઓછી કરી શકે છે, પરંતુ ઊર્જા, ઉત્પાદન અને ઉપભોક્તા વસ્તુઓ પર નિર્ભર ક્ષેત્રો પર ગંભીર દબાણ રહેશે.
(લેખક હરીશ વી, હેડ ઓફ કોમોડિટી રિસર્ચ, જિયોજીત ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ લિમિટેડ છે. અહીં વ્યક્ત કરાયેલા મંતવ્યો તેમના પોતાના છે. આ akilanews.com ના મંતવ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી. ઇકોનોમિક માંથી સાભાર)