નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ અભય એસ. ઓકાએ ભારતમાં પ્રવર્તતી અંધશ્રદ્ધાઓ અને ધાર્મિક પ્રથાઓમાં સુધારાની આવશ્યકતા પર સ્પષ્ટપણે ભાર મૂક્યો છે. નવી દિલ્હીમાં એક સ્મૃતિ વ્યાખ્યાનમાં સંબોધન કરતા જસ્ટિસ ઓકાએ જણાવ્યું કે, "વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી વિકસાવવી એ બંધારણના અનુચ્છેદ 51A(h) હેઠળનું મૂળભૂત કર્તવ્ય છે." તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, જ્યારે તમે ધર્મ અથવા ધાર્મિક પ્રથાઓમાં રહેલી અંધશ્રદ્ધાઓ સામે લડો છો, ત્યારે તમે ધર્મની વિરુદ્ધ નથી લડતા, પરંતુ ખરેખર ધર્મના ઉદ્દેશ્યમાં મદદ કરો છો. તેમના મતે, અંધશ્રદ્ધા માત્ર કોઈ એક ધર્મ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તે તમામ ધર્મમાં હાજર છે.
જસ્ટિસ ઓકાએ ભારતીય રાજકીય વ્યવસ્થા પર આકરા પ્રહાર કરતા કહ્યું, "પક્ષોની પરવા કર્યા વિના, જે રાજકીય વર્ગ આપણા પર શાસન કરે છે, તે તમામ ધર્મને ખુશ કરવામાં માને છે." આ કારણે, રાજકીય વર્ગ ધાર્મિક સુધારાઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સંપૂર્ણપણે અનિચ્છુક છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે અંધશ્રદ્ધા સમાજ, પર્યાવરણ અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે. કુંભ મેળાનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે પ્રશ્ન પૂછ્યો કે, શું પ્રદૂષિત થયા પછી પણ નદીઓને 'પવિત્ર' કહી શકાય? વધુમાં, તેમણે નાસિકમાં આગામી કુંભ મેળા માટે સેંકડો દાયકા જૂના વૃક્ષોને કાપવાની તાજેતરની ઘટના પર પ્રકાશ પાડ્યો અને સ્પષ્ટ કર્યું કે ધર્મના નામે કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી બંધારણીય અધિકારો અથવા પર્યાવરણીય કર્તવ્યોને ઓવરરાઈડ કરી શકે નહીં.
પોતાના વ્યાખ્યાનના અંતે, ન્યાયમૂર્તિ ઓકાએ દિવંગત તર્કવાદી ડૉ. નરેન્દ્ર દાભોલકરના કાર્યને યાદ કર્યું. તેમણે દુઃખ વ્યક્ત કર્યું કે ડૉ. દાભોલકરે પ્રયોગો દ્વારા અંધશ્રદ્ધાઓનો કોઈ આધાર નથી તેવું સાબિત કર્યું હોવા છતાં, વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણીને પ્રોત્સાહન આપવા બદલ તેમને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા અને તેમનું જીવન સમાપ્ત થયું. જસ્ટિસ ઓકાએ જણાવ્યું કે, વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણીને પ્રોત્સાહિત કરવામાં નિષ્ફળતા એ શાસનની નિષ્ફળતા દર્શાવે છે, અને ધાર્મિક સમૂહો દ્વારા તર્કસંગત અવાજોને વારંવાર દબાવી દેવામાં આવે છે, કારણ કે તેમને ખોટી રીતે ધર્મ-વિરોધી તરીકે ચિત્રિત કરવામાં આવે છે.