મુંબઈ : ભારતીય રૂપિયો (Rupee) ૨૦૨૫ માં સ્વતંત્ર ભારતના સત્તાવાર ચલણ તરીકે તેની ૭૫મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી રહ્યો છે. આ પ્રસંગે, સરમૈયા આર્ટ્સ ફાઉન્ડેશન દ્વારા 'ઓડીસી ઓફ ધ રૂપિયા: ફ્રોમ ઈન્ડિયા ટુ ધ વર્લ્ડ' નામનું એક સીમાચિહ્નરૂપ પ્રદર્શન યોજાઈ રહ્યું છે, જે ભારતીય ચલણના ૫૦૦ વર્ષના વિશાળ ઇતિહાસને ત્રણ ખંડોમાં દર્શાવે છે.
રૂપિયાનો ઐતિહાસિક પ્રવાસ
રૂપિયાની વાર્તા ભારતીય ઉપખંડના વાણિજ્ય, વિજય અને સંસ્કૃતિને પ્રતિબિંબિત કરતી સદીઓ પહેલા ફેલાયેલી છે:
•    પ્રથમ રૂપિયો: પ્રથમ ચાંદીનો સિક્કો શેર શાહ સુરી દ્વારા ઇસ્લામિક વર્ષ ૯૪૫ (જૂન ૧૫૩૮-મે ૧૫૩૯) માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સિક્કામાં અરબી અને દેવનાગરી બંનેમાં દંતકથા હતી.
•    અકબરનું શાસન: 'રુપિયા' શબ્દ મુઘલ સમ્રાટ જલાલ-ઉદ્દ-દીન મુહમ્મદ અકબરના શાસન દરમિયાન પહેલી વાર દેખાયો, જેનો ઉલ્લેખ અબુલ ફઝલના આઈ-એ-અકબરીમાં છે.
•    સ્વતંત્ર ભારત: ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૫૦ થી, મૌર્ય સમ્રાટ અશોક મહાનની 'સિંહ રાજધાની'ને ભારતીય સિક્કાઓ પર બ્રિટિશ રાજાનું સ્થાન લીધું.
પ્રદર્શનની વિગતો
આ પ્રદર્શન ૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ થી ૩૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ સુધી મુંબઈના ફોર્ટ વિસ્તારમાં ડૉ. દાદાભાઈ નવરોજી રોડ પર આવેલા લોરેન્સ અને માયો હાઉસમાં સરમૈયાના આર્કાઇવમાં ચાલશે.
•    પ્રદર્શનની વિશેષતાઓ: સરમૈયાના સ્થાપક પોલ અબ્રાહમના જણાવ્યા મુજબ, પ્રદર્શનોમાં સ્વતંત્ર ભારતનો પ્રથમ સિક્કો, શેર શાહ સુરીનો પ્રથમ રૂપિયો, મરાઠા અને શીખ જેવા ભારતીય રાજવંશોના રૂપિયા અને એક સમયે આફ્રિકા, યુરોપ અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં ફરતા વિદેશી રૂપિયાનો સમાવેશ થાય છે.
•    ક્યુરેશન: આ પ્રદર્શનનું સંચાલન ડૉ. શૈલેન્દ્ર ભંડારે દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે, જેઓ કહે છે કે રૂપિયાની યાત્રા ભારતની સરહદોને પાર કરીને જ્યોર્જિયાના તિબિલિસીથી ઇન્ડોનેશિયાના પૂર્વ જાવા સુધી ફેલાયેલી છે.
ડૉ. ભંડારેએ ઉમેર્યું કે, "રૂપિયાની ઓડિસી" મુલાકાતીઓને જોવા, પકડી રાખવા અને અનુભવવા દે છે કે કેવી રીતે ચલણ સદીઓના સ્થળાંતર, વેપાર, સામ્રાજ્ય અને વૈશ્વિક જોડાણોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.