નવી દિલ્હી, તા. ૦૮ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ : મુંબઈમાં જન્મેલા અને જાણીતા લેખક સલમાન રશ્દીએ મોદી સરકાર હેઠળ ભારતમાં વધી રહેલા હિંદુ રાષ્ટ્રવાદ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાની સ્થિતિ પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. પત્રકારો અને બુદ્ધિજીવીઓ પર થઈ રહેલા હુમલાઓને ટાંકીને તેમણે આ મામલે એલાર્મ વગાડ્યું છે.
બ્રિટિશ નાગરિક બની ચૂકેલા રશ્દીએ બ્લૂમબર્ગના મિશાલ હુસૈનને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું કે, "ભારતમાં મારા ઘણા મિત્રો છે. પત્રકારો, લેખકો, બુદ્ધિજીવીઓ, પ્રોફેસરો વગેરેની સ્વતંત્રતાઓ પરના હુમલાથી દરેક જણ અત્યંત ચિંતિત છે."
રશ્દીએ વધુમાં કહ્યું કે, "દેશના ઇતિહાસને ફરીથી લખવાની ઇચ્છા હોય તેવું લાગે છે; અનિવાર્યપણે એમ કહેવું કે હિંદુ સારા, મુસ્લિમ ખરાબ. VS નાયપોલે જેને 'ઘાયલ સભ્યતા' (wounded civilisation) કહ્યું હતું, તે વિચાર કે ભારત એક હિંદુ સભ્યતા છે જે મુસ્લિમોના આગમનથી ઘાયલ થઈ છે. આ પ્રોજેક્ટની પાછળ ઘણી ઊર્જા છે."
ઉલ્લેખનીય છે કે, ૨૦૨૫ના વર્લ્ડ પ્રેસ ફ્રીડમ ઇન્ડેક્સમાં ભારત ૧૫૧મા ક્રમે આવ્યું હતું, જે અગાઉના વર્ષના ૧૫૯મા ક્રમથી સુધર્યો છે, જોકે ભારતીય નેતાઓ પશ્ચિમી પૂર્વગ્રહ દર્શાવતું હોવાનું કહીને આ રેન્કિંગનો વિરોધ કરતા રહ્યા છે.
વિવેચકોનો બે મોરચે વળતો પ્રહાર
રશ્દીના નિવેદન બાદ વિવેચકોએ તેમના પર બે મુખ્ય મોરચે પ્રહારો કર્યા હતા:
૧. પ્રતિબંધનો ઇતિહાસ: વિવેચકોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, રશ્દીના પુસ્તક 'ધ સેતાનિક વર્સિસ' પર ૧૯૮૮માં તેના પ્રકાશનના વર્ષે જ કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળની રાજીવ ગાંધી સરકારે ઇસ્લામવાદીઓના દબાણ (કેટલાક મુસ્લિમ સાંસદો, જેમાં સૈયદ શાહબુદ્દીન પણ સામેલ હતા, દ્વારા શેરી આંદોલનની ધમકી બાદ) હેઠળ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. બીજી તરફ, પુસ્તક ૨૦૨૪માં મોદી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન 'અનબેન' થયું હતું.
૨. હિંદુત્વ પર નિશાન: વિવેચકોએ આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો કે ઇસ્લામિક ફતવાને કારણે ૨૦૨૨ માં એક કટ્ટરપંથી મુસ્લિમ હાડી માતારના હુમલામાં રશ્દીને એક આંખ ગુમાવવી પડી, તેમ છતાં તે હિંદુ રાષ્ટ્રવાદની ટીકા કરી રહ્યા છે. એક ટિપ્પણીકારે કહ્યું, "ઇસ્લામવાદીઓથી આંખ ગુમાવ્યા બાદ, સલમાન રશ્દી હિંદુ રાષ્ટ્રવાદીઓ વિશે ચિંતિત છે. તે જાણે છે કે બીજી આંખને સુરક્ષિત રાખવા માટે કોને નિશાન બનાવવું."
ઉલ્લેખનીય છે કે, રશ્દીએ તેમની ૨૦૧૨ની આત્મકથા 'જોસેફ એન્ટોન'માં લખ્યું હતું કે ૧૯૮૮માં તેમના પોતાના 'બિનસાંપ્રદાયિક' દેશ ભારતે મૂકેલો પ્રતિબંધ તેમને ઇરાની ફતવા કરતાં વધુ દુઃખદાયક લાગ્યો હતો. તેમ છતાં, તેઓ તાજેતરના ઇન્ટરવ્યુમાં કોંગ્રેસની ભૂમિકાનો ભાગ્યે જ ઉલ્લેખ કરે છે.
જોકે, રશ્દીના સમર્થકો દલીલ કરે છે કે ભારતમાં વર્તમાન રાજકીય માહોલ સત્તાવાર પુસ્તક પ્રતિબંધો વિના પણ મુક્ત અભિવ્યક્તિને દબાવી રહ્યો છે.