નવી દિલ્‍હી,તા.૦૯: મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ અને શેરોમાં સીધા રોકાણો સૌથી ઝડપથી વિકસતા એસેટ ક્‍લાસ તરીકે ઉભરી આવ્‍યા છે, જે બેંક ડિપોઝિટને પાછળ છોડી દે છે. જોકે, ભારત હજુ પણ આ બાબતમાં યુએસ, યુકે, કેનેડા, ચીન અને બ્રાઝિલ જેવા દેશોથી ઘણું પાછળ છે. સોમવારે પ્રકાશિત થયેલા ગ્રોવ અને બેઈન એન્‍ડ કંપની દ્વારા હાઉ ઈન્‍ડિયા ઈન્‍વેસ્‍ટ્‍સ ૨૦૨૫ શીર્ષકવાળા અહેવાલમાં આ માહિતી બહાર આવી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૨૫ ના અંત સુધીમાં ભારતીય ઘરેલુ સંપત્તિ આશરે રૂ.૧,૩૦૦-૧,૪૦૦ લાખ કરોડ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જેમાં રોકાણપાત્ર સંપત્તિ કુલ ઘરેલુ સંપત્તિના ૩૫ ટકા હિસ્‍સો ધરાવે છે, જે એક દાયકા પહેલા ૨૮ ટકા હતો.

છેલ્‍લા દાયકામાં લિસ્‍ટેડ મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડોએ ગતિ પકડી છે. રોકાણયોગ્‍ય સંપત્તિમાં અસ્‍કયામતો અંડર મેનેજમેન્‍ટ (AUM) નો હિસ્‍સો ૨૦૧૫ માં ૪ ટકાથી વધીને ૨૦૨૫ માં ૯ ટકા થયો છે, જે ૨૨ ટકાના ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) થી વધી રહ્યો છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન, લિસ્‍ટેડ શેરોનો હિસ્‍સો ૨૯ ટકાથી વધીને ૩૭ ટકા થયો છે, જે ૧૬ ટકાના CAGR થી વધી રહ્યો છે.

તેનાથી વિપરીત, રોકાણયોગ્‍ય સંપત્તિમાં થાપણોનો હિસ્‍સો ૬૩ ટકાથી ઘટીને ૪૯ ટકા થયો છે, જે ફક્‍ત ૧૧ ટકાના CAGR થી વધી રહ્યો છે. જોકે, રોકાણ વલણોમાં આ પરિવર્તન છતાં, મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ્‍સ અને લિસ્‍ટેડ શેરોમાં ભારતનું રોકાણ (૨૦૨૪ માટે અંદાજ મુજબ) કુલ રોકાણયોગ્‍ય સંપત્તિના ૧૫-૨૦ ટકા છે, જે કેનેડાના ૫૨-૫૯ ટકા, યુએસના ૫૦-૬૦ ટકા, બ્રાઝિલના ૪૦-૪૫ ટકા, યુકેના ૩૮-૪૨ ટકા અને મેક્‍સિકોના ૨૨-૨૮ ટકા કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછું છે. આ તફાવત ભવિષ્‍યના વિકાસ માટે નોંધપાત્ર અવકાશ સૂચવે છે.

ભારતમાં ફક્‍ત મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ્‍સમાં વિસ્‍તરણ માટે નોંધપાત્ર અવકાશ છે. રોકાણયોગ્‍ય સંપત્તિમાં તેમનો હિસ્‍સો ફક્‍ત ૭-૧૦ ટકા છે, જ્‍યારે કેનેડામાં ૪૦-૪૫ ટકા, બ્રાઝિલમાં ૩૦-૩૫ ટકા, યુએસમાં ૨૮-૩૩ ટકા, યુકેમાં ૨૫-૨૭ ટકા અને ચીનમાં ૮-૧૨ ટકા છે. પડકારો હોવા છતાં, અહેવાલમાં ઘણા રસપ્રદ વલણો પ્રકાશિત કરવામાં આવ્‍યા છે. ટોચના ૧૧૦ શહેરોની બહારના શહેરોમાંથી મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ ખ્‍શ્‍પ્નું યોગદાન ૨૦૧૮-૧૯ (નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯) માં ૧૦ ટકાથી વધીને ૧૯ ટકા થયું છે, જે બજારમાં ઊંડા પ્રવેશને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

મહિલાઓ પણ મોટી સંખ્‍યામાં રોકાણ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરી રહી છે, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ થી તેમના સરેરાશ મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ પોર્ટફોલિયો કદમાં ૨૩ ટકાનો વધારો થયો છે, જે સમાન સમયગાળા દરમિયાન પુરુષો માટે માત્ર ૫ ટકાનો વધારો છે. યુવા રોકાણકારો પણ શેરબજારમાં ખૂબ સક્રિય છે, નેશનલ સ્‍ટોક એક્‍સચેન્‍જ (NSE) માં ૩૦ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના ૪૦ ટકા રોકાણકારો નોંધાયેલા છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ માં ૨૩ ટકાથી વધુ છે. સિસ્‍ટમેટિક ઇન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ પ્‍લાન્‍સ (SIPs) પસંદગીની રોકાણ પદ્ધતિ બની રહી છે, કુલ વ્‍યક્‍તિગત મ્‍યુચ્‍યુઅલ ફંડ ખ્‍શ્‍પ્‍ માં તેમનો હિસ્‍સો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ માં માત્ર ૧૯ ટકાથી વધીને ૪૦ ટકા થયો છે.