ન્યૂયોર્ક, તા.09 : કારથી લઈને અદ્યતન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સુધીના દરેક ઉત્પાદન માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા ખનિજો – રેર-અર્થ (દુર્લભ પૃથ્વી) – પર આ વર્ષે બેઇજિંગે નિકાસ નિયંત્રણોનો મોટો ઝટકો આપ્યો, ત્યારે આખા વિશ્વએ ચિંતા સાથે પ્રતિક્રિયા આપી. જોકે, જાપાન માટે આ ઘટના 'ડેજા વૂ' જેવી લાગી, કારણ કે ટોક્યો આ પીડાદાયક અનુભવમાંથી પહેલેથી જ પસાર થઈ ચૂક્યું છે અને તેની સામે સફળતાપૂર્વક હેજ (સંરક્ષણ) તૈયાર કરી ચૂક્યું છે.
ખરેખર, ચીન દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓના વૈશ્વિક પુરવઠા પર લગભગ સંપૂર્ણ એકાધિકાર જાળવી રાખે છે. જાપાનને આ વાસ્તવિકતાનો સામનો 2010માં કરવો પડ્યો હતો, જ્યારે પ્રાદેશિક વિવાદ દરમિયાન ચીને જાપાનને રેર-અર્થનો પુરવઠો અસરકારક રીતે કાપી નાખ્યો હતો. ત્યારથી, જાપાને છેલ્લા 15 વર્ષમાં શાંતિથી એક એવી સપ્લાય ચેઇનને એકસાથે જોડી દીધી છે જે હવે ચીન પર ઘણી ઓછી નિર્ભર છે. રાષ્ટ્રો વચ્ચેના વધતા તણાવના આ યુગમાં, જાપાનનો આ પ્રયાસ રાજકીય જોખમ સામે એક મહત્ત્વપૂર્ણ વીમા કવચ સાબિત થયો છે.
જાપાની જૂથ સોજિટ્ઝે ચીનની બહાર રેર-અર્થની સપ્લાય ચેઇન ઊભી કરવા માટે ઓસ્ટ્રેલિયન ખાણકામ કંપની લિનાસ (Lynas) સાથે ભાગીદારી કરી. આ જોડાણ હેઠળ, લિનાસ ઓસ્ટ્રેલિયામાં ખાણકામ કરે છે અને મલેશિયામાં ખનિજોનું રિફાઇનિંગ કરે છે. જાપાનના વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ સરકારી અધિકારીઓ તથા ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના મતે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપ સહિત અન્ય રાષ્ટ્રો હાલમાં ચીનની બહાર દુર્લભ પૃથ્વી સુરક્ષિત કરવા અને સ્થાનિક પુરવઠો બનાવવાની જહેમત ઉઠાવી રહ્યા છે, ત્યારે જાપાનનો આ અનુભવ તેમને એક નક્કર માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે. જાપાનના વેપાર મંત્રાલયના એક અધિકારી નાઓકી કોબાયાશીએ જણાવ્યું, "રેર-અર્થની સ્થિતિની તાકીદ હવે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપ પર દેખાઈ રહી છે. જાપાન માટે, આ પીડાદાયક પાઠ 15 વર્ષ પહેલાં મળી ગયો હતો."
જાપાનના વેપાર મંત્રાલયના તત્કાલીન ટોચના અધિકારી તાત્સુયા તેરાઝાવા યાદ કરે છે કે 2010માં રેર-અર્થના કાપે સમગ્ર ઓટો સપ્લાય ચેઇનને અટકાવી દેવાની ચેતવણી આપી હતી. આટલી ગંભીર સ્થિતિથી બચવા માટે જાપાને મોંઘી હોવા છતાં વૈકલ્પિક સ્પર્ધાત્મક રેર-અર્થ પ્રક્રિયા સુવિધાઓ બનાવવાની શરૂઆત કરી. નિષ્ણાતો ભારપૂર્વક જણાવે છે કે ચીનની પકડમાંથી બહાર નીકળવું એ અત્યંત મુશ્કેલ છે, અને આવા પ્રયાસો માટે સતત સરકારી સમર્થન અને મજબૂત આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ બંનેની જરૂર પડે છે.