નવી દિલ્હી: ભારતીય માનક બ્યુરોએ તેના ભૂકંપ ડિઝાઇન કોડ - IS ૧૮૯૩ (ભાગ ૧): ૨૦૨૫ ની નવી આવૃત્તિ બહાર પાડીને દેશના ભૂકંપીય નકશામાં ઐતિહાસિક પરિવર્તન કર્યું છે. વૈજ્ઞાનિક ડેટાના આધારે જાહેર કરાયેલા આ નવા કોડમાં, ભારતે જૂની ચાર-ઝોન સિસ્ટમની જગ્યાએ નવો, વધુ ગંભીર ઝોન VI રજૂ કર્યો છે. આ સૌથી ખતરનાક ઝોનમાં હવે સમગ્ર હિમાલયન આર્કનો સમાવેશ થાય છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર, ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, સિક્કિમ અને અરુણાચલ પ્રદેશ સહિતના તમામ હિમાલય ક્ષેત્રો અતિ ઉચ્ચ જોખમમાં છે.

નવા ઝોન VI માં સમાવિષ્ટ મુખ્ય શહેરો અને પ્રદેશોમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર (સમગ્ર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ), હિમાચલ પ્રદેશમાં શિમલા, ધર્મશાલા, અને કુલુ-મનાલી, ઉત્તરાખંડમાં દેહરાદૂન, હરિદ્વાર, નૈનિતાલ અને પિથોરાગઢ, ઉત્તર યુપીમાં સહારનપુરની તળેટીઓ, સિક્કિમમાં ગંગટોક, પશ્ચિમ બંગાળમાં દાર્જિલિંગ અને સમગ્ર અરુણાચલ પ્રદેશનો સમાવેશ થાય છે. આ ફેરફાર ઐતિહાસિક રેકોર્ડ પર આધારિત જૂના નકશાથી વિપરીત, હવે ભૌતિકશાસ્ત્ર-આધારિત મોડેલિંગનો ઉપયોગ કરે છે. આ પદ્ધતિ ફોલ્ટ લાઈનોમાં એકઠા થઈ રહેલા તણાવ અને સંભવિત ધ્રુજારીની શક્તિને વધુ સચોટ રીતે આંકશે.

આ નવી બ્લુપ્રિન્ટ મુજબ, હવે ભારતનો ૬૧ ટકા ભાગ મધ્યમથી ઉચ્ચ-જોખમવાળા ઝોન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે, જે દેશની વધેલી ભૂકંપીય નબળાઈને પ્રતિબિંબિત કરે છે. નવો BIS કોડ માત્ર ખતરાઓની રૂપરેખા જ આપતો નથી, પરંતુ તે ઈમારતો અને માળખાકીય સુવિધાઓની ડિઝાઇનમાં કડક સુરક્ષા ધોરણો લાગુ કરવા માટેની વ્યૂહરચના પણ પૂરી પાડે છે. આનાથી શ્રીનગરથી લઈને ગંગટોક સુધીના સંવેદનશીલ શહેરોને ભવિષ્યના મોટા ભૂકંપના જોખમ સામે વધુ સુરક્ષિત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.