મોતીપુર (બિહાર) : ભારતમાં ન્યાયાલયોમાં કેસનો ભરાવો અને પોલીસ સ્ટેશનોમાં થતા નાના-મોટા ઝઘડાની ફરિયાદ સામાન્ય બાબત છે, ત્યારે ઠાકરાહન બ્લોકની મોતીપુર પંચાયતે એક અનોખી અને નોંધપાત્ર સામાજિક પરંપરા સ્થાપિત કરી છે. આ પંચાયત એક એન્જિનિયર સરપંચના માર્ગદર્શન હેઠળ છેલ્લા પંદર વર્ષથી એક પણ પોલીસ કેસ વગરનું ગામ બની ગયું છે. આ સમયગાળામાં અહીં હત્યા જેવો કોઈ જઘન્ય ગુનો પણ નોંધાયો નથી.
એન્જિનિયર સરપંચની જ્ઞાનની પહેલ
લગભગ ૬૦૦૦ની વસ્તી ધરાવતું મોતીપુર એક સમયે અન્ય પંચાયતોની જેમ જ વિવાદોથી ભરેલું હતું. પરંતુ જ્યારે મિકેનિકલ એન્જિનિયર જીતેન્દ્ર તિવારીએ પોતાની નફાકારક નોકરી છોડીને ગામની સેવા માટે સરપંચ તરીકેની જવાબદારી સંભાળી, ત્યારે વાર્તા બદલાઈ ગઈ.
સરપંચ તરીકે ચૂંટાયા પછી, ઇ. જિતેન્દ્ર તિવારીએ ગ્રામજનોના હૃદય અને મનમાં શિક્ષણનું મહત્વ સ્થાપિત કર્યું. તેમણે પ્રેમથી સમજાવ્યું કે શિક્ષણ માત્ર સાક્ષરતા જ નહીં, પણ શાણપણની ચાવી પણ આપે છે, જે પરસ્પર સંવાદ દ્વારા નાના વિવાદોનો ઉકેલ લાવવાનો માર્ગ દર્શાવે છે. તેમની સકારાત્મક પહેલથી ગ્રામજનોમાં પરસ્પર વિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું થયું છે.
ગ્રામ્ય અદાલતની ચોપાલમાં ન્યાય
મોતીપુરમાં હવે નિયમિતપણે ગ્રામ્ય અદાલતની ચોપાલ યોજાય છે. લોકો પોતાની સમસ્યાઓ પોલીસ કે કોર્ટ સુધી લઈ જવાને બદલે અહીં લાવે છે. સરપંચ ઇ. જિતેન્દ્ર તિવારી, પંચોની સલાહથી, તટસ્થ અને નિષ્પક્ષ નિર્ણયો આપે છે. આ વર્ષે પણ બે ડઝનથી વધુ કેસોનો પરસ્પર સમજૂતી દ્વારા સફળતાપૂર્વક ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો છે.
સરપંચ તિવારી માને છે કે વિવાદોમાં આ અણધાર્યા ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ શિક્ષણના સ્તરમાં થયેલો સુધારો છે. બે દાયકા પહેલા, અહીંની માત્ર ૨૦ ટકા વસ્તી સાક્ષર હતી, પરંતુ હવે તે આંકડો ૫૦ ટકાને વટાવી ગયો છે. તેઓ કહે છે કે નિરક્ષરતા ગુસ્સો અને ઝઘડાને જન્મ આપે છે, જ્યારે શિક્ષણ શાણપણ અને નમ્રતા લાવે છે.