નવી દિલ્હી, તા. ૧૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ : વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના શાસનકાળ દરમિયાન ભારતે 'અત્યંત ગરીબી' (Extreme Poverty) ને મોટા પાયે નાબૂદ કરી દીધી છે, તેવો મોટો દાવો નીતિ આયોગના પૂર્વ ઉપાધ્યક્ષ અને સોળમા નાણાં પંચના અધ્યક્ષ અરવિંદ પનગઢિયાએ તેમના નવા સંશોધન પત્રમાં કર્યો છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, આ રિપોર્ટ મુજબ, અત્યંત ગરીબી નાબૂદ થવાનો દર મુસ્લિમોમાં હિન્દુઓ કરતાં વધારે રહ્યો છે.
કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અરવિંદ પનગઢિયા અને ઇન્ટેલિન્ક એડવાઇઝર્સના સ્થાપક વિશાલ મોરે દ્વારા લખાયેલું આ પેપર 'ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટિકલ વીકલી'માં પ્રકાશિત થયું છે.
મુખ્ય તારણો:
 * અત્યંત ગરીબી લગભગ સમાપ્ત: રિપોર્ટ મુજબ, ૨૦૧૧-૧૨ થી ૨૦૨૩-૨૪ વચ્ચેના ૧૨ વર્ષોમાં ભારતમાં લગભગ અત્યંત ગરીબી ખતમ થઈ ગઈ છે. લેખકોએ નોંધ્યું છે કે આ સમયગાળામાં ગરીબીમાં ઘટાડો નોંધપાત્ર અને વ્યાપક રહ્યો છે.
 * ધાર્મિક સમુદાયો વચ્ચે ગરીબી દર: પેપરમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મુસ્લિમોમાં ગરીબીનો દર (તેમની વસ્તીનો) ઘટીને ૧.૫% થઈ ગયો છે, જ્યારે હિન્દુઓમાં આ દર ૨.૩% છે, જે સરખામણીમાં થોડો વધારે છે.
   * વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩ માં પણ મુસ્લિમોમાં ગરીબી દર ૪% હતો, જ્યારે હિન્દુઓમાં તે ૪.૮% હતો.
   * આ આંકડાઓ એ સામાન્ય માન્યતાથી વિપરીત છે કે મુસ્લિમોમાં હિન્દુઓ કરતાં વધુ ગરીબી છે.
 * રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઘટાડો: રાષ્ટ્રીય ગરીબી દર (તુલનાત્મક રીતે) ૨૦૧૧-૧૨ માં ૨૧.૯% થી ઘટીને ૨૦૨૩-૨૪ માં ૨.૩% થઈ ગયો છે. એટલે કે, ૧૨ વર્ષમાં ગરીબી દરમાં ૧૯.૭ ટકા પોઈન્ટ્સનો ઘટાડો થયો છે.
 * ગ્રામીણ-શહેરી ગરીબી: શહેરી વિસ્તારોની તુલનામાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગરીબીમાં ઘટાડો વધુ ઝડપી રહ્યો છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ૨૨.૫ ટકા પોઈન્ટ્સની કમી આવી છે.
 * અન્ય સમુદાયો: અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયમાં પણ ગરીબી દર ઘટીને ૮.૭% રહ્યો છે. અન્ય ધર્મોમાં ખ્રિસ્તીઓમાં ૫%, બૌદ્ધોમાં ૩.૫%, અને શીખ તથા જૈનોમાં ૦% ગરીબી દર નોંધાયો છે.
લેખકોના મતે, વિશ્વ બેંક દ્વારા નિર્ધારિત ક્રય શક્તિ સમાનતા (PPP) ના સંદર્ભમાં પ્રતિ વ્યક્તિ પ્રતિ દિન $૩ થી ઓછી ખરીદ શક્તિને અત્યંત ગરીબી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે, જે તત્કાલીન તેંડુલકર સમિતિની ગરીબી રેખાની નજીક છે. રિપોર્ટ મુજબ, ૨૦૨૩-૨૪ માટે તુલનાત્મક ગરીબી રેખા પ્રતિ વ્યક્તિ પ્રતિ માસ ₹ ૧,૮૦૪ નક્કી કરવામાં આવી હતી.