લંડન, તા. ૧૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ : કોવિડની mRNA રસીઓ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને અતિસક્રિય કરીને હૃદયના કોષો પર હુમલો કરવા માટે પ્રેરિત કરે છે, જેના કારણે હૃદયને નુકસાન થઈ શકે છે. સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલા એક નવા સંશોધનમાં આ વાત સામે આવી છે. બ્રિટનમાં ૨,૦૦૦ થી વધુ લોકો રસીકરણ પછી હૃદયમાં સોજો (માયોકાર્ડિટિસ) અથવા હૃદયના આવરણમાં સોજો (પેરીકાર્ડિટિસ) નો ભોગ બન્યા હતા, જેમાં યુવાન પુરુષો ખાસ કરીને સંવેદનશીલ જણાયા છે.
મોટાભાગની કાર્ડિયાક સમસ્યાઓ ફાઇઝર અને મોડર્ના જેવી mRNA રસીઓ દ્વારા થતી હતી, જે કોષોને કોવિડ સ્પાઇક પ્રોટીનનો બ્લુપ્રિન્ટ પહોંચાડે છે. સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે રોગપ્રતિકારક તંત્ર રસીના 'ફોરેન RNA' ને ઓળખીને એક જબરદસ્ત પ્રતિભાવ ટ્રિગર કરી શકે છે અને કેટલાક દુર્લભ કિસ્સાઓમાં હૃદયના કોષોમાં સોજો લાવી શકે છે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે આ સમસ્યા અન્ય mRNA રસીઓ સાથે પણ સંકળાયેલી હોઈ શકે છે.
જોખમ અને લક્ષણો:
સ્ટેનફોર્ડ કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડિરેક્ટર પ્રોફેસર જોસેફ વુ એ જણાવ્યું હતું કે રસી તેનો હેતુ પૂરો કરે છે, પરંતુ 'તીવ્ર તબક્કા' (acute phase) માં તે 'સાયટોકાઇન' (રોગપ્રતિકારક સંકેત પ્રોટીન) રિલીઝને પ્રેરિત કરી શકે છે, જેનાથી દર્દીઓને તાવ, સ્નાયુમાં દુખાવો અને સાંધામાં દુખાવો જેવી અસરો થાય છે. અત્યંત દુર્લભ કિસ્સાઓમાં, આનાથી માયોકાર્ડિટિસ થઈ શકે છે.
રસી સાથે સંકળાયેલ માયોકાર્ડિટિસ પ્રથમ ડોઝ પછી દર ૧,૪૦,૦૦૦ લોકોમાં લગભગ એક વ્યક્તિમાં અને બીજા ડોઝ પછી દર ૩૨,૦૦૦ લોકોમાં એક વ્યક્તિમાં થાય છે. ૩૦ વર્ષ કે તેથી ઓછી ઉંમરના પુરુષોમાં આ ઘટના ટોચ પર હોય છે, જે દર ૧૬,૭૫૦ રસીકરણમાં એક વ્યક્તિમાં જોવા મળે છે, પરંતુ તે હજી પણ ખૂબ જ દુર્લભ છે. લક્ષણોમાં શૉટ લીધા પછી એકથી ત્રણ દિવસમાં છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, તાવ અને ધબકારાનો સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય રીતે રિકવરી ઝડપી હોય છે, પરંતુ દુર્લભ કિસ્સાઓમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું અથવા મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.
સંશોધનના તારણો:
વૈજ્ઞાનિકોએ એવા દર્દીઓના લોહીનું વિશ્લેષણ કર્યું જેમણે કોવિડ-૧૯ સામે રસી લીધી હતી અને તેમાંથી કેટલાકને માયોકાર્ડિટિસ થયો હતો. માયોકાર્ડિટિસ વિકસાવનારા લોકોના લોહીમાં બે સંકેત પ્રોટીનનું ઊંચું સ્તર જોવા મળ્યું, જે રોગપ્રતિકારક તંત્રને વેગ આપે છે અને હૃદયને નુકસાન પહોંચાડે છે.
પ્રો. વુને શંકા હતી કે 'જેનિસ્ટીન' (સોયામાંથી તારવેલ એક એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી) આ નુકસાનને રોકવામાં મદદ કરી શકે છે. પ્રયોગોની શ્રેણીમાં, કોષો અને પ્રાણીઓને જેનિસ્ટીન સાથે સારવાર આપવામાં આવી, જેનાથી રસી દ્વારા થતા મોટાભાગના નુકસાનને અટકાવી શકાયું હતું. જોકે, નિષ્ણાતો હજુ પણ ભલામણ કરે છે કે કોરોનાવાયરસથી થતા હૃદયના જોખમ કરતાં રસી લેવી વધુ સુરક્ષિત છે.
આ સંશોધન સાયન્સ ટ્રાન્સલેશનલ મેડિસિન માં પ્રકાશિત થયું છે. (યુકે ટેલિગ્રાફ માંથી સાભાર)