નવી દિલ્હી :ભારતીય ચોમાસાને સમજવાનો અર્થ એ છે કે કુદરતનો એક જટિલ કોયડો ઉકેલવો. જેના પર દક્ષિણ એશિયાની ખેતી, પાણી અને લાખો લોકોની આજીવિકા નિર્ભર છે. દક્ષિણ એશિયાના જીવનરક્ષક ગણાતા ભારતીય ચોમાસાને સમજવું હંમેશા હવામાનશાસ્ત્રીઓ માટે એક પડકાર રહ્યું છે. દર વર્ષે, લાખો લોકો તેમની ખેતી, પાણી વ્યવસ્થાપન અને આપત્તિ તૈયારી માટે સચોટ આગાહીઓ પર આધાર રાખે છે 

  હવે, ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ પહેલી વાર ચોમાસાના હૃદયમાં સાચી ઊભી પવન ગતિ - એશિયન સમર મોનસુન એન્ટિસાયક્લોન (ASMA) સ્પષ્ટ રીતે માપી છે, જેનાથી ભવિષ્યમાં ભારતના ચોમાસાની આગાહીને નવા સ્તરે લઈ જવાની સંભાવના વધી છે. 

  આ વખતે, વૈજ્ઞાનિકોએ આ કોયડાનો એક એવો ભાગ શોધી કાઢ્યો છે જે પહેલાં ક્યારેય સમજાયો ન હતો. નૈનિતાલની ટેકરીઓ પર સ્થિત એક ખાસ રડારે બે વર્ષ સુધી આકાશનું સ્કેન કર્યું, જેમાં પવનની સહેજ પણ ગતિ રેકોર્ડ કરવામાં આવી. આ રીડિંગ્સથી પહેલી વાર જાણવા મળ્યું કે ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન હિમાલય ઉપર પવન કેવી રીતે ઉગે છે, તે ક્યાં અટકે છે અને અચાનક કઈ ઊંચાઈએ નીચે ઉતરવાનું શરૂ કરે છે 

  અત્યાર સુધી, ફુગ્ગાઓ અને ઉપગ્રહોનો ઉપયોગ ઊભી પવનની ગતિ માપવા માટે થતો હતો. પરંતુ તેઓએ સૂક્ષ્મ વધઘટને કેપ્ચર કરી ન હતી કે સુસંગત માપન પણ આપ્યું ન હતું. ARIES અને ISRO ના વૈજ્ઞાનિકોએ આ ખામીને દૂર કરી છે. તેમના સ્વદેશી સ્ટ્રેટોસ્ફિયર-ટ્રોપોસ્ફિયર રડારે પ્રતિ સેકન્ડ માત્ર 5 સેન્ટિમીટરની સૌથી ધીમી પવનની ગતિ પણ કેપ્ચર કરી છે - જાણે હાથ પવનના ધબકારા પર હળવેથી મૂકવામાં આવે.

    આ ડેટાએ એક ચોંકાવનારી શોધ જાહેર કરી. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન, એશિયન સમર મોનસૂન એન્ટિસાયક્લોન (ASMA) ની અંદર 10 થી 11 કિમીની ઊંચાઈએ હવા નીચે ઉતરતી જોવા મળી હતી. આ એક નવું "ઉતરતું સ્તર" છે, જેનું પહેલાં ક્યારેય આટલું સ્પષ્ટ રીતે દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવ્યું નથી. આની ઉપર, 12 કિમીથી આગળ, હવા સતત ઉપર જતી રહે છે, જાણે કોઈ શાંત પણ મજબૂત લિફ્ટ હવાને ઉપર લઈ જઈ રહી હોય. નીચલા સ્તરોમાં ઉદય અને પતન એક અલગ વાર્તા છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આને હવાની "બે-પગલાની યાત્રા" કહી છે. હવા નીચલા સ્તરોમાંથી ઉપર ઉગે છે અને પછી ધીમે ધીમે ઊર્ધ્વમંડળમાં પહોંચે છે