ઈસ્લામાબાદ: પાકિસ્તાન અને અફઘાનિસ્તાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલી ખેંચતાણ હવે પાકિસ્તાન માટે 'ગળાનું હાડકું' બની ગઈ છે. આતંકવાદના મુદ્દે અફઘાનિસ્તાનને આર્થિક રીતે પાયમાલ કરવા નીકળેલા પાકિસ્તાનનો દાવ ઉલટો પડ્યો છે. પાકિસ્તાન-અફઘાનિસ્તાન જોઈન્ટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રી (PAJCCI) ના તાજેતરના અહેવાલે પાકિસ્તાની સરકારની ઊંઘ ઉડાડી દીધી છે. સરહદ બંધ થવાને કારણે અત્યાર સુધીમાં પાકિસ્તાનને આશરે 4.5 અબજ ડોલર (અંદાજે 37 હજાર કરોડ રૂપિયા) નું વેપાર નુકસાન થયું છે.

તાલિબાનને દબાવવા જતા પાકિસ્તાન પોતે 'અપંગ' બન્યું

પાકિસ્તાનનો આરોપ હતો કે તહરીક-એ-તાલિબાન (TTP) ના લડવૈયાઓ અફઘાનિસ્તાનની ધરતીનો ઉપયોગ કરીને પાકિસ્તાની સૈનિકો પર હુમલા કરે છે. બદલામાં પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાન પર એરસ્ટ્રાઈક કરી અને વેપાર માર્ગો બંધ કરી દીધા. પાકિસ્તાનને આશા હતી કે અફઘાનિસ્તાન ઘૂંટણિયે પડી જશે, પરંતુ તાલિબાન સરકારે પણ ઈંટનો જવાબ પથ્થરથી આપ્યો. અફઘાનિસ્તાને હવે પાકિસ્તાનના બદલે અન્ય દેશો સાથે વેપાર કરવાના વૈકલ્પિક માર્ગો શોધવાનું શરૂ કરી દીધું છે, જેના કારણે પાકિસ્તાનનું વિશાળ બજાર હાથમાંથી સરકી ગયું છે.

ખેડૂતો અને વેપારીઓની કમર તૂટી

PAJCCI ના જણાવ્યા અનુસાર, ડિસેમ્બર અને માર્ચનો સમયગાળો પાકિસ્તાની કૃષિ ઉત્પાદનો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. દરરોજ 50 થી 60 મિલિયન ડોલરની નિકાસ થતી હતી, જે હવે શૂન્ય પર આવી ગઈ છે. ખાસ કરીને નારંગી અને બટાકાની સીઝનમાં સરહદ બંધ હોવાથી અંદાજે 200 મિલિયન ડોલર ના ઉત્પાદનો સડી જવાની ભીતિ છે. પાકિસ્તાની નિકાસકારો અત્યારે લાચાર બનીને જોઈ રહ્યા છે કારણ કે તેમના તૈયાર માલના ટ્રકો સરહદે અટવાયેલા છે.

ભારત બાદ હવે અફઘાનિસ્તાન સાથે પણ વેપાર ઠપ

પાકિસ્તાન માટે સ્થિતિ 'કોઢમાં પૂનમ' જેવી છે. એક તરફ ભારત સાથેનો વેપાર વર્ષોથી બંધ હોવાને કારણે પાકિસ્તાન આર્થિક ફટકો સહન કરી રહ્યું છે, ત્યાં બીજી તરફ અફઘાનિસ્તાન જેવા પાડોશી દેશ સાથેના સંબંધો બગડતા વેપાર કોરિડોર લગભગ નાશ પામ્યો છે. અફઘાન અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માનવતાવાદી બાબતોનું રાજકીયકરણ થવાને કારણે તેમણે પાકિસ્તાન સાથેના વ્યાપારી સંબંધો તોડવાની ફરજ પડી છે.

જો ટૂંક સમયમાં સરહદો ખોલવામાં નહીં આવે અને સંબંધો નહીં સુધરે, તો પાકિસ્તાનનું અર્થતંત્ર જે પહેલેથી જ વેન્ટિલેટર પર છે, તે સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગશે તેવું આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે.