નવી દિલ્હી, તા. ૧૮ : હાલમાં ઉત્તર ભારત પર ગ્રે રંગની ક્ષિતિજ ઉતરી આવી છે, જેના કારણે જનજીવન ઠપ્પ થઈ ગયું છે. દિલ્હીના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટથી લઈને હાઈવે સુધી બધે જ દૃશ્યતા (Visibility) શૂન્ય જેવી છે. પરંતુ શું આ ખરેખર ઠંડીની મોસમનું સાદું ધુમ્મસ છે? બુધવારે લખનૌમાં ભારત અને દક્ષિણ આફ્રિકા વચ્ચેની T20 મેચ એક પણ બોલ ફેંકાયા વિના રદ થઈ ત્યારે આ પ્રશ્ન ચર્ચાના કેન્દ્રે આવ્યો છે. ખરેખર આપણે જે શ્વાસમાં લઈ રહ્યા છીએ તે ‘સ્મોગ’ છે, જે જીવલેણ સાબિત થઈ રહ્યો છે.

‘ફોગ’ અને ‘સ્મોગ’ વચ્ચેનો મોટો તફાવત

નિષ્ણાતોના મતે, ફોગ (Fog) એ જમીનની સપાટી પર બનેલું એક વાદળ છે, જે પાણીની વરાળના ટીપાંથી બને છે. તે સામાન્ય રીતે સફેદ હોય છે, ગંધહીન હોય છે અને તેમાં શ્વાસ લેવો હાનિકારક નથી. તેનાથી વિપરીત, હાલમાં જે જોવા મળે છે તે સ્મોગ (Smog) છે. આ ધુમાડા (Smoke) અને ધુમ્મસ (Fog) નું રાસાયણિક મિશ્રણ છે. તેમાં નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ અને PM2.5 જેવા ઝેરી કણો હોય છે, જે ફેફસાં અને સ્વાસ્થ્ય માટે ઘાતક છે.

આંખ અને નાક દ્વારા કેવી રીતે ઓળખશો?

સામાન્ય નાગરિકો માટે તેને ઓળખવાની સરળ રીત છે 'આંખ અને સુગંધ પરીક્ષણ'.

• શુદ્ધ ધુમ્મસ: ગંધહીન હોય છે અને ત્વચા પર ઠંડક કે ભીનાશ અનુભવાય છે.
• સ્મોગ: તેમાંથી તીક્ષ્ણ અથવા ધુમાડા જેવી ગંધ આવે છે. તે આંખોમાં બળતરા કરે છે અને ગળામાં ખંજવાળ પેદા કરે છે.

મુસાફરી અને માળખાગત સુવિધાઓ પર અસર

આ અઠવાડિયે ઉત્તર ભારતમાં ધુમ્મસ અને સ્મોગને કારણે થયેલા અકસ્માતોમાં ૨૫થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. દિલ્હી એરપોર્ટ પર ૨૦૦થી વધુ ફ્લાઈટ્સ રદ થઈ છે. ટેકનોલોજીની મદદથી પ્લેન ઉતરી શકે છે, પરંતુ સ્મોગના કણો ઓપ્ટિકલ સેન્સરમાં અવરોધ ઉભો કરે છે. યમુના એક્સપ્રેસવે જેવા હાઈવે પર વાહનોના થપ્પા લાગી રહ્યા છે કારણ કે દૃશ્યતા સેપિયા (ભૂખરા) રંગની હોય છે જે ડ્રાઈવરો માટે વધુ ભ્રામક છે.

જેમ જેમ AQI (એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ) ૪૦૦ ના ‘ગંભીર’ સ્તરને વટાવી રહ્યો છે, તેમ સ્પષ્ટ થાય છે કે આ માત્ર મોસમની મજા નથી પણ જાહેર આરોગ્યની મોટી કટોકટી છે.