નવી દિલ્હી: દિલ્હીના હૃદય સમાન કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબમાં જ્યારે શબ્દોના જાદુગર જાવેદ અખ્તર અને ઇસ્લામિક વિદ્વાન મુફ્તી શમીલ નદવી સામસામે આવ્યા, ત્યારે વાતાવરણ માત્ર દલીલોથી નહીં પણ વૈચારિક તણખાથી ભરાઈ ગયું હતું. 'ધ લલ્લાન્ટોપ' દ્વારા આયોજિત આ કાર્યક્રમમાં પ્રશ્ન માત્ર 'શું ભગવાન છે?' એટલો જ નહોતો, પરંતુ માનવીય વેદના અને દૈવી મૌન વચ્ચેના સંઘર્ષનો હતો. જાવેદ અખ્તરે પોતાની નાસ્તિક વિચારધારાને ધાર આપતા ગાઝા યુદ્ધનો ઉલ્લેખ કર્યો અને અત્યંત કટાક્ષમાં કહ્યું કે, જો ઈશ્વર સર્વવ્યાપી હોવા છતાં નિર્દોષ બાળકોના કરુણ મોત રોકી શકતા નથી, તો તેના કરતા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વધુ સારા છે, કારણ કે તેઓ ઓછામાં ઓછી ચિંતા તો વ્યક્ત કરે છે! આ નિવેદને સભાખંડમાં સન્નાટો વ્યાપી દીધો હતો અને સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચાની નવી આગ લગાડી દીધી હતી.
ચર્ચાનો બીજો મહત્વનો તબક્કો 'શ્રદ્ધા અને તર્ક' વચ્ચેની પાતળી રેખા પર કેન્દ્રિત રહ્યો. અખ્તરે બહુ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં શ્રદ્ધા (Faith) પર પ્રહાર કરતા કહ્યું કે, શ્રદ્ધા એ છે જ્યાં પુરાવા અને પ્રશ્નો પૂછવાની મનાઈ હોય છે. તેમણે દલીલ કરી કે નૈતિકતા એ કુદરતી નથી પણ માનવસર્જિત 'ટ્રાફિક નિયમો' જેવી વ્યવસ્થા છે, જે સમાજને ચલાવવા માટે આપણે જ બનાવી છે. તેમના મતે, જે ઈશ્વર અન્યાયી હિંસા સામે આંખ આડા કાન કરે, તેના અસ્તિત્વ સ્વીકારવા કરતા તે ન હોય તે જ માનવતા માટે વધુ સારું છે.
સામે પક્ષે મુફ્તી શમીલ નદવીએ અત્યંત સંયમ અને દાર્શનિક દ્રષ્ટિકોણથી વળતો પ્રહાર કરતા ઈશ્વરનો બચાવ કર્યો હતો. તેમણે સમજાવ્યું કે બ્રહ્માંડમાં જોવા મળતી બુરાઈ એ ઈશ્વરની દેન નથી, પરંતુ ભગવાને મનુષ્યને આપેલી 'સ્વતંત્ર ઈચ્છા' (Free Will) નું પરિણામ છે. મુફ્તીએ વિજ્ઞાનની મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરતા કહ્યું કે વિજ્ઞાન માત્ર 'કેવી રીતે' (How) સમજાવી શકે છે, પરંતુ અસ્તિત્વ 'શા માટે' (Why) છે તેનો જવાબ તેની પાસે નથી. તેમણે જાવેદ અખ્તરને ટોકતા કહ્યું કે, જો તમારી પાસે કોઈ વસ્તુનો પુરાવો નથી, તો તેનો અર્થ એ નથી કે તેનું અસ્તિત્વ જ નથી.
આ બે કલાક લાંબી બૌદ્ધિક જંગના અંતે પ્રેક્ષકો બે ભાગમાં વહેંચાયેલા જોવા મળ્યા હતા. એક તરફ એવા લોકો હતા જેઓ અખ્તરની તર્કબદ્ધ નિડરતાના વખાણ કરી રહ્યા હતા, તો બીજી તરફ મુફ્તી નદવીના ગહન ધાર્મિક તર્ક અને ધૈર્યના ચાહકો હતા. આ ચર્ચાએ માત્ર ધર્મ અને નાસ્તિકતાના મુદ્દાઓને જ નહીં, પરંતુ વર્તમાન રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં ધાર્મિક માન્યતાઓ અને માનવીય જવાબદારીઓને પણ ફરીથી વિચારવા મજબૂર કર્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર હજુ પણ આ 'મહાયુદ્ધ' ના અંશો વાયરલ થઈ રહ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે આધુનિક યુગમાં પણ ઈશ્વર અને તર્ક વચ્ચેનો આ વિવાદ એટલો જ જીવંત છે.