નવી દિલ્‍હી, તા.૨૪: તાજેતરના સમયમાં ભારતીય રૂપિયો ડોલર સામે તીવ્ર ઘટાડો થયો છે અને વધુ દબાણની અપેક્ષા છે. આ પ્રશ્‍ન ઉભો કરે છે, શું રૂપિયો ૨૦૨૬ માં ડોલર સામે ૧૦૦ ના સ્‍તર સુધી પહોંચી શકે છે? આ પ્રશ્‍ન હવે બજારની અટકળો સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યો પરંતુ ગંભીર આર્થિક અને નીતિગત ચર્ચાઓનો ભાગ બની ગયો છે.

આ ચર્ચા વધુ તીવ્ર બની છે કારણ કે ભારત વૈશ્વિક સ્‍તરે સૌથી ઝડપથી વિકસતું અર્થતંત્ર રહ્યું છે. સ્‍થાનિક વપરાશ મજબૂત રહે છે, કોર્પોરેટ બેલેન્‍સ શીટ પહેલા કરતા વધુ સારી સ્‍થિતિમાં છે, અને શેરબજાર મજબૂતાઈ અને સ્‍થિરતાનો અંદાજ લગાવી રહ્યું છે. ચલણની સ્‍થિતિ સંપૂર્ણપણે અલગ છે. પ્રવાહિતાનો અભાવ, એકપક્ષીય ભાવમાં વધઘટ અને કેન્‍દ્રીય બેંકના હસ્‍તક્ષેપ પર વધેલી નિર્ભરતાને કારણે આ બન્‍યું છે.

આ જ કારણ છે કે આ પ્રશ્‍ન ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે, શું ડોલર સામે રૂપિયો ૧૦૦ ના સ્‍તર સુધી પહોંચશે? જો આવું થાય છે, તો જોખમ કેટલું મોટું છે? ચાલો સમજીએ કે રૂપિયો આ સ્‍તર સુધી પહોંચ્‍યા પછી શું થશે અને કયા પરિબળો તેને ૧૦૦ ના સ્‍તર સુધી પહોંચાડી શકે છે.

એનરિચ મનીના સીઈઓ પોનમુડી આર. કહે છે કે રૂપિયા પર દબાણ ફક્‍ત સ્‍થાનિક પરિબળોને કારણે નથી. વૈશ્વિક અનિ?તિતા, અસ્‍થિર મૂડી હિલચાલ અને વિદેશી પોર્ટફોલિયો આઉટફ્‌લો, ઉત્‍પાદન-આયાત-આધારિત અર્થતંત્રોમાં ચાલુ ખાતાના દબાણ અને વધતા ભૂ-રાજકીય જોખમો વચ્‍ચે યુએસ ડોલરની સતત મજબૂતાઈ સહિત અનેક વૈશ્વિક અને માળખાકીય પરિબળો USD/INR પર દબાણ લાવી રહ્યા છે. આ રોકાણકારોને સુરક્ષિત સંપત્તિમાં રોકાણ કરવા માટે પ્રેરિત કરી રહ્યા છે. આવી સ્‍થિતિમાં, જો આ કટોકટી વધશે, તો રૂપિયો વધુ ઘટી શકે છે.

એનરિચ મનીના સીઈઓના મતે, ડોલર સામે રૂપિયાનું ૧૦૦ તરફ જવાનું કોઈ કટોકટીને કારણે નહીં હોય. જો વૈશ્વિક ડોલર મજબૂત થતો રહે, મૂડી પ્રવાહ અસ્‍થિર રહે અને સ્‍થાનિક ચલણ બજારો માળખાકીય રીતે નબળા રહે, તો સમય જતાં રૂપિયો ધીમે ધીમે આ સ્‍તર સુધી પહોંચી શકે છે. આવા પગલાથી ભારતના આર્થિક મૂળભૂત સિદ્ધાંતોમાં વિશ્વાસના અભાવને બદલે બજાર માળખા અને વૈશ્વિક ભાવના પર અસર પડશે.

નિષ્‍ણાતો કહે છે કે સ્‍થિરતા કડક નિયંત્રણોમાં નહીં, પરંતુ સુધારેલા બજાર માળખામાં રહેલી છે. પ્રથમ, ભાગીદારીનું પુનર્ગઠન કરવું જરૂરી છે તેને પ્રતિબંધિત કરવાને બદલે. છૂટક અને બિન-હેજિંગ સહભાગીઓને માપાંકિત સ્‍થિતિ મર્યાદા, મજબૂત માર્જિન ફ્રેમવર્ક અને અસરકારક દેખરેખ સાથે ચલણ બજારોમાં પાછા ફરવાની મંજૂરી આપવાથી દ્વિ-માર્ગી તરલતા પુનઃસ્‍થાપિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે.બીજું, સ્‍થાનિક ભાવ નિયંત્રણને મજબૂત બનાવવું મહત્‍વપૂર્ણ છે. સ્‍થાનિક વેપાર પ્રવળત્તિને પ્રોત્‍સાહન આપવાથી વિદેશી નિર્ભરતા ઓછી થાય છે અને પારદર્શિતા વધે છે.

ત્રીજું, ડોલરની માળખાકીય માંગ ઘટાડવા માટે નિકાસ વૈવિધ્‍યકરણ અને સતત વેપાર વિસ્‍તરણ જરૂરી છે. RBI અને SEBI વચ્‍ચે ગાઢ સંકલન મહત્‍વપૂર્ણ છે. ચલણ બજારોને અલગ જોખમ ક્ષેત્રોને બદલે એક સંકલિત ઇકોસિસ્‍ટમ તરીકે જોવું જોઈએ. સદનસીબે, આવા આયોજિત સુધારાઓ પર ચર્ચાઓ પહેલાથી જ ચાલી રહી છે.