કાબુલ: અફઘાનિસ્તાનની સાંસ્કૃતિક ઓળખ સમાન અને કાબુલના હાર્દમાં આવેલું ઐતિહાસિક ‘એરિયાના સિનેમા’ (Ariana Cinema) હવે માત્ર ઈતિહાસના પાનાઓમાં જ જીવતું રહેશે. દાયકાઓ સુધી અફઘાનિસ્તાનના પરિવર્તનનું સાક્ષી રહેલું આ સિનેમાઘર તાલિબાન શાસનના બુલડોઝરો સામે હારી ગયું છે. તાલિબાન સત્તાવાળાઓએ આ ઐતિહાસિક ઈમારતને તોડીને ત્યાં એક આધુનિક કોમર્શિયલ માર્કેટ અથવા શોપિંગ મોલ બનાવવાની જાહેરાત કરી છે.
યાદોનું મ્યુઝિયમ હતું આ સિનેમા
૧૯૬૦ના દાયકામાં બનેલું એરિયાના સિનેમા માત્ર એક મનોરંજનનું સાધન નહોતું, પણ કાબુલની પ્રગતિશીલ વિચારધારાનું કેન્દ્ર હતું. ૭૦ અને ૮૦ના દાયકામાં અહીં ભારતીય ફિલ્મોનો ભારે ક્રેઝ હતો. સ્થાનિક લોકો આજે પણ યાદ કરે છે કે કેવી રીતે બોલિવૂડ અને હોલીવૂડની એક્શન ફિલ્મો જોવા માટે લોકોની લાંબી લાઈનો લાગતી હતી. યુદ્ધ અને લોહીયાળ સંઘર્ષો વચ્ચે પણ આ સિનેમાઘરે લોકોના ચહેરા પર સ્મિત લાવવાનું કામ કર્યું હતું.
વિનાશ અને પુનરુદ્ધારની સફર
૧૯૯૨-૯૬ના ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન આ સિનેમાને ઘણું નુકસાન થયું હતું. ત્યારબાદ ૨૦૦૧માં તાલિબાનના પતન પછી ફ્રેન્ચ સરકાર અને કલાપ્રેમીઓના સહયોગથી ૨૦૦૪માં તેનો ભવ્ય પુનરુદ્ધાર કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, ૨૦૨૧માં તાલિબાનની વાપસી સાથે જ ફિલ્મો, સંગીત અને મનોરંજન પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો અને એરિયાનાની લાઈટો કાયમ માટે બુઝાઈ ગઈ.
સાંસ્કૃતિક વારસાનું પતન
કાબુલના રહેવાસીઓ આ ઘટનાથી અત્યંત દુઃખી છે. ૬૫ વર્ષીય એક વૃદ્ધાએ ભાવુક થઈને જણાવ્યું કે, "આ સમાચાર સાંભળીને મારું હૃદય તૂટી ગયું છે. અમારી અનેક યાદો આ સિનેમા સાથે જોડાયેલી હતી." કલાકારો અને ઈતિહાસકારો તેને અફઘાનિસ્તાનના સાંસ્કૃતિક વારસાને ભૂંસી નાખવાનો પ્રયાસ ગણાવી રહ્યા છે. અગાઉ ‘પાર્ક સિનેમા’ને પણ આવી જ રીતે તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું.
હવે જ્યાં લાલ રંગની આરામદાયક ખુરશીઓ હતી અને મોટા પડદા પર સપનાઓ કંડારાતા હતા, ત્યાં સિમેન્ટના ગ્રે સ્લેબ અને દુકાનો હશે. કાબુલના આકાશમાં હવે પ્રોજેક્ટરનો પ્રકાશ નહીં, પણ ભૂતકાળની યાદોનો ધુમાડો જોવા મળી રહ્યો છે.