નવી દિલ્હી : આજે ૨૪ ડિસેમ્બર એટલે કે 'રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક અધિકાર દિવસ'. આજના ઓનલાઈન શોપિંગ અને ડિજિટલ પેમેન્ટના જમાનામાં ગ્રાહકો જેટલા સજાગ હશે એટલા જ સુરક્ષિત રહેશે. દેશમાં સાયબર ક્રાઈમના કેસોમાં ૧૨૦ ટકાનો ધરખમ વધારો થયો છે, ત્યારે ગ્રાહકોએ તેમના અધિકારો અને રક્ષણ માટેના કાયદાઓ જાણવા ખૂબ જ જરૂરી બન્યા છે.
ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ ૨૦૧૯: તમારા ૬ અમોઘ શસ્ત્રો
નવો ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદો તમને મુખ્ય ૬ અધિકારો આપે છે જેનો ઉપયોગ તમે છેતરપિંડી સામે કરી શકો છો:
૧. સલામતીનો અધિકાર: જોખમી ઉત્પાદનો સામે રક્ષણ.
૨. માહિતીનો અધિકાર: વસ્તુની ગુણવત્તા, કિંમત અને શુદ્ધતા જાણવાનો હક.
૩. પસંદગીનો અધિકાર: વિવિધ બ્રાન્ડ્સમાંથી પોતાની મરજી મુજબ પસંદગી કરવી.
૪. રજૂઆતનો અધિકાર: યોગ્ય ફોરમમાં તમારી વાત મૂકવી.
૫. નિવારણનો અધિકાર: શોષણ સામે વળતર મેળવવાનો હક.
૬. જાગૃતિનો અધિકાર: જ્ઞાન અને કૌશલ્ય પ્રાપ્ત કરવાનો અધિકાર.
'ડિજિટલ એરેસ્ટ' અને નકલી વસ્તુઓનું માયાજાળ
દેશમાં હાલમાં 'ડિજિટલ એરેસ્ટ'ના કિસ્સાઓ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યા છે. છેતરપિંડી કરનારાઓ પોલીસ કે તપાસ એજન્સીનો સ્વાંગ રચી વૃદ્ધો અને નિર્દોષ લોકોને ડરાવી કરોડો રૂપિયા પડાવી રહ્યા છે. માત્ર મહારાષ્ટ્રમાં જ છેલ્લા ૮ મહિનામાં ૨૧૮ કેસમાં લોકોએ ૧૧૨ કરોડ રૂપિયા ગુમાવ્યા છે. આ સિવાય બજારમાં ૧૨ થી ૨૫ ટકા દવાઓ નકલી હોવાનો અંદાજ છે, જે સીધા તમારા સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં છે.
ક્યાં અને કેવી રીતે કરશો ફરિયાદ?
જો તમે છેતરાયા હોવ, તો ગભરાવાને બદલે નીચે મુજબના કદમ ઉઠાવો:
•    ગ્રાહક હેલ્પલાઇન: ટોલ-ફ્રી નંબર ૧૯૧૫ અથવા ૧૮૦૦-૧૧-૪૦૦૦ પર કોલ કરો.
•    ઓનલાઈન પોર્ટલ: consumerhelpline.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો.
•    સાયબર છેતરપિંડી: જો નાણાકીય સાયબર ફ્રોડ થયો હોય તો તુરંત [શંકાસ્પદ લિંક દૂર કરી] પર રિપોર્ટ કરો.
•    ત્રણ-સ્તરીય વ્યવસ્થા: જિલ્લા સ્તરે (૫૦ લાખ સુધી), રાજ્ય સ્તરે (૨ કરોડ સુધી) અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે (૨ કરોડથી વધુ) રકમના દાવા કરી શકાય છે.
જાગૃત ગ્રાહકની નિશાની: શું ધ્યાન રાખશો?
હંમેશા પાકું બિલ માંગો, ISI માર્ક કે હોલમાર્ક તપાસો અને ભ્રામક જાહેરાતો પર આંધળો વિશ્વાસ ન કરો. બેંકની વિગતો કે OTP ક્યારેય અજાણી વ્યક્તિ સાથે શેર ન કરો. યાદ રાખો, સતર્ક ગ્રાહક એ જ સુરક્ષિત ગ્રાહક છે.