દુબઈ : ઝવેરાત અને ઉદ્યોગોમાં વપરાતી કિંમતી ધાતુ પ્લેટિનમે બુધવારે વૈશ્વિક બજારોમાં હાહાકાર મચાવ્યો છે. પ્લેટિનમ પ્રતિ ઔંસ $૨,૩૩૧.૩૦ ની સર્વકાલીન ઉચ્ચ સપાટીએ (All-time High) પહોંચી ગયું છે. ૨૦૨૫ ના વર્ષમાં આ ધાતુના ભાવમાં ૧૫૦% થી વધુનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે છેલ્લા ૩૮ વર્ષનો સૌથી મોટો વાર્ષિક વધારો છે. સોનાની તેજી વચ્ચે પ્લેટિનમની આ રફ્તારે મોટા મોટા બજાર વિશ્લેષકોને પણ અચરજમાં મૂકી દીધા છે.
દક્ષિણ આફ્રિકામાં કુદરતી આફત અને પુરવઠાની અછત
પ્લેટિનમના આ ભાવવધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ 'સપ્લાય ચેઈન' માં પડેલું ગાબડું છે. વિશ્વના કુલ ઉત્પાદનમાં ૭૦% હિસ્સો ધરાવતા દક્ષિણ આફ્રિકામાં ભારે વરસાદ અને ખાણોમાં સર્જાયેલી કામગીરીની સમસ્યાઓને કારણે ઉત્પાદન ખોરવાયું છે. સતત ત્રીજા વર્ષે પ્લેટિનમની વૈશ્વિક માંગ સામે પુરવઠો ઓછો રહેતા કિંમતોમાં આગ લાગી છે. ઓટોમોબાઈલ, કેમિકલ અને ગ્લાસ ઉદ્યોગોમાં તેનો વપરાશ વધ્યો છે પણ સામે માલ ઉપલબ્ધ નથી.
અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની ખેંચતાણની અસર
ભૌગોલિક રાજકીય તણાવે પણ પ્લેટિનમની તેજીમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે. વોશિંગ્ટન દ્વારા આયાત પર નવા ટેરિફ (જકાત) લાદવાની શક્યતાને પગલે બેંકોએ લંડનની તિજોરીઓમાંથી પ્લેટિનમ ખસેડીને યુએસ વેરહાઉસમાં જમા કરવાનું શરૂ કર્યું છે. બીજી તરફ, ચીનના ગુઆંગઝુ ફ્યુચર્સ એક્સચેન્જ (GFEX) પર નવા પ્લેટિનમ કોન્ટ્રાક્ટ્સ શરૂ થતા ચીની રોકાણકારો અને સટ્ટાખોરોએ મોટા પાયે ખરીદી શરૂ કરી છે, જેના કારણે સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવો બેન્ચમાર્કથી ઉપર નીકળી ગયા છે.
ખરીદદારો અને ઉદ્યોગો માટે શું છે સંકેત?
સેન્ચ્યુરી ફાઇનાન્શિયલના નિષ્ણાતોના મતે, પ્લેટિનમ હવે માત્ર જ્વેલરી પૂરતું મર્યાદિત નથી રહ્યું. ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ્સ (EV) માં વપરાતા કેટાલિટિક કન્વર્ટરમાં તેની વધતી માંગ તેને વધુ કિંમતી બનાવી રહી છે. જે લોકો પ્લેટિનમમાં રોકાણ કરવા માંગે છે તેમના માટે ૨૦૨૬ નું વર્ષ પણ તેજીમય રહેવાની શક્યતા છે. જોકે, ઔદ્યોગિક વપરાશકર્તાઓ હવે ઊંચી કિંમતે ખરીદી કરવાને બદલે ધાતુને 'લીઝ' (ભાડા) પર લેવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે જેથી ખર્ચ પર અંકુશ મેળવી શકાય.
સોના-ચાંદીના પગલે પ્લેટિનમમાં આવેલી આ સુનામી આગામી સમયમાં જ્વેલરી માર્કેટ અને ઓટો ઉદ્યોગ માટે મોંઘવારીનો નવો રાઉન્ડ લાવશે તે નક્કી છે.