નવી દિલ્હી, તા.૨૬: નવા વર્ષ ૨૦૨૬ની ઉજવણીની તૈયારીઓ વચ્ચે વિદેશ પ્રવાસના શોખીન ભારતીયો માટે એક આંચકાજનક સમાચાર આવ્યા છે. વિશ્વભરના પાસપોર્ટની તાકાત માપતા પ્રતિષ્ઠિત હેનલી પાસપોર્ટ ઇન્ડેકસ ૨૦૨૫ની તાજી યાદી જાહેર કરવામાં આવી છે, જેમાં ભારતીય પાસપોર્ટના રેન્કિંગમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ગયા વર્ષે ભારત વિશ્વમાં ૮૦મા સ્થાને હતું, જે હવે પાંચ સ્થાન નીચે સરકીને ૮૫મા સ્થાને આવી ગયું છે. આ રેન્કિંગ સીધી રીતે દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય પાસપોર્ટની એકસેસ એટલે કે વિઝા વિના પ્રવેશ મેળવવાની ક્ષમતામાં થોડી નબળાઈ આવી છે.

માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ દુનિયાની મહાસત્તા ગણાતા અમેરિકાને પણ આ યાદીમાં જોરદાર આંચકો લાગ્યો છે. યુએસ પાસપોર્ટ જે અગાઉ ટોપ-૧૦માં સામેલ હતો, તે હવે ૧૦મા સ્થાનેથી ગબડીને ૧૨મા સ્થાને પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, સિંગાપોરે ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે તેનો પાસપોર્ટ દુનિયામાં સૌથી મજબૂત છે. સિંગાપોરના નાગરિકો કોઈપણ પૂર્વ વિઝા વગર દુનિયાના ૧૯૩ દેશોમાં મુસાફરી કરી શકે છે. દક્ષિણ કોરિયા ૧૯૦ દેશો સાથે બીજા ક્રમે અને જાપાન ૧૮૯ દેશો સાથે ત્રીજા ક્રમે રહીને એશિયાનો દબદબો જાળવી રાખ્યો છે.

ભારતીય પાસપોર્ટનું રેન્કિંગ ઘટવાને કારણે હવે ભારતીય નાગરિકો માટે વિઝા-ફ્રી મુસાફરીનો વ્યાપ ઘટીને માત્ર ૫૬ થી ૫૯ દેશો સુધી સીમિત રહી ગયો છે. આનો અર્થ એ થયો કે થાઈલેન્ડ, શ્રીલંકા કે મોરેશિયસ જેવા દેશો સિવાયના મોટાભાગના ગંતવ્ય સ્થાનો માટે ભારતીયોએ હજુ પણ લાંબી વિઝા પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે. સરખામણી કરવામાં આવે તો યુરોપિયન દેશો જેવા કે જર્મની, ઇટાલી અને સ્પેનના નાગરિકો ૧૮૭ દેશોમાં માત્ર પાસપોર્ટ લઈને ફરી શકે છે, જે ભારતીય પાસપોર્ટની સરખામણીએ ઘણો મોટો આંકડો છે.

નિષ્ણાતોના મતે, પાસપોર્ટ ઇન્ડેકસમાં આ ફેરફાર વિવિધ દેશોની વિઝા પોલિસી અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સંબંધોમાં થતા બદલાવને કારણે આવે છે. ભારત ભલે આર્થિક રીતે મજબૂત બની રહ્યું હોય, પરંતુ પ્રવાસન ક્ષેત્રે વિઝા-ફ્રી સુવિધાઓ મેળવવા માટે હજુ વધુ દ્વિપક્ષીય સમજૂતીઓની જરૂર છે. જોકે, નિરાશાની વચ્ચે પણ ભારતીયો માટે ગર્વની વાત એ છે કે ભારત હજુ પણ અનેક પાડોશી દેશો કરતા સારી સ્થિતિમાં છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી વર્ષે ભારત સરકાર વિદેશી દેશો સાથે કેવા કરાર કરે છે જેથી ભારતીય પાસપોર્ટ ફરી એકવાર ટોપ-૮૦માં સ્થાન મેળવી શકે.